'Die grote veldslag in Game of Thrones, daar moeten we met Redbad overheen'

Op pad voor film over koning Radboud

Producent Klaas de Jong en regisseur Roel Reiné willen dat Redbad 754 A.D. de grootste Nederlandse spektakelfilm ooit wordt. De Volkskrant stapte achter in hun auto, op zoek naar de beste middeleeuwse locaties.

Regisseur Roel Reiné (r) en producent Klaas de Jong in op zoek naar het juiste landschap voor hun film over koning Radboud. Beeld Aurélie Geurts

Waar begin je met locaties scouten voor een historische spektakelfilm over de Friese koning Radboud? In de achtertuin van Klaas de Jong. 'We gaan dit praktisch organiseren', zegt de 51-jarige producent tegen Roel Reiné, die een dag eerder is ingevlogen vanuit zijn woonplaats Los Angeles.

De forse 46-jarige regisseur, met jetlag, bromt goedmoedig. De rubberen laarzen van de makers van het zee-epos Michiel de Ruyter (de tv-première op Tweede Kerstdag trok 1,1 miljoen kijkers) stappen door mossig kreupelhout, pal achter De Jongs in Japanse stijl gebouwde vrijstaande woning. Ze stappen over de zompige, bruingroene moeraspollen; spring erop en je zakt er zo doorheen. Daar, achter een reepje gras, stroomt door riet omzoomd water, mystiek wasemend op de vroege ochtend. Wie wat fantasie bezit, ziet er zo die middeleeuwse Friezen of Franken voorbij varen, op een platbodem. Of wat uit koers geraakte Vikingen, met een 'drakkar' op weg naar Radbouds handelsplaats Dorestad (vermoedelijke ligging volgens historici: nabij Wijk van Duurstede).

'Buizerd', zegt De Jong, wijzend naar de vogel die paar meter verderop opvliegt.

Reiné knikt, tuurt langs de oevers, marges schattend voor totaalshots en doorkijkjes. 'Verder kijken?'

Tot zover Fjirtichmêdsleat, een ongerept watergebiedje bij het Friese dorpje Eernewoude. De eerste stop van de lange lijst vandaag te bezoeken natuurgebieden die verder anoniem zullen blijven: eerst de boel beklinken met gemeenten en overige instanties, weet De Jong.

De producent is de man met het schema. Voor deze doordeweekse dag, waarop ook een Waddeneiland wordt aangedaan, en voor een zeven tot acht miljoen dure speelfilm met massale veldslagen en een nagebouwde middeleeuwse stad. 'Minimaal dertig à veertig huizen', schat Reiné. 'Boten en schepen erbij, aan een rivierbedding. En dat dan helemaal platbranden, voor de film.'

Gezocht: vijfduizend gewone figuranten, tweehonderd gevechtsfiguranten, twintig vrouwelijke boogschutters en twintig ruiters voor stuntopleiding, zo luidde een eerder dit jaar online verspreid bericht. In januari beginnen de eerste trainingen voor de vechtfiguranten. De opnamen van Redbad 754 A.D. (de film hanteert de Friese spelling van de koningsnaam) staan gepland voor het najaar van 2017. Nederland, Denemarken en Frankrijk (voor de kastelen) gelden als mogelijke filmlocaties. Naast privaat geld van investeerders is er ondersteuning middels de Telescoop-regeling; met 1.826.384 euro de hoogste subsidie van het Filmfonds en de NPO, voor 'Nederlandstalige speelfilms gericht op een breed publiek en met een culturele meerwaarde'.

Onderweg

De Jongs zwarte Audi houdt tempo over de Friese eenbaanswegen, de laadbak gevuld met fotoapparatuur, twee drones en blikjes cola light. Reiné, voorin als bijrijder, opent de Redbad-multomap op zijn schoot. 'Misschien kun je iets zachter rijden?'

'Oké', zegt De Jong. 'Bejaardenstand aan.'

Reiné's vingers glijden langs pagina's vol filmstills van bekende en minder bekende historische spektakelfilms, afgewisseld met afbeeldingen van magisch-realistisch werk van Oost-Europese schilders. 'Maak ik voor elke productie: een soort brainstormboek, waarin ik het gevoel van de film aangeef. Michiel de Ruyter ademde de rijkdom van de Gouden Eeuw, met warme kleuren. Dit wordt het tegenovergestelde: een lugubere, donkere en mysterieuze wereld, vol gevaren en geheimen.'

Maar ook, en ze zullen er vandaag heel wat passeren, een wereld vol terpen. 'Wil je deze van dichtbij zien?', zegt De Jong, ene hand op het stuur, ander wijzend naar een kunstmatige bobbel in het landschap, waarop vroeger gewoond werd, veilig voor hoogwater.

'Hoe oud is die?', vraagt Reiné.

'Tweeduizend jaar', weet De Jong. 'Dat is normaal.'

Hoe het begon

'De Kameleon-expert en de B-filmer gaan ons cultureel erfgoed naar de kloten helpen', parafraseert De Jong. 'Weet je nog, dat artikel uit Het Parool?'

'O zeker', zegt Reiné.

Er klonk wat argwaan toen de film over Michiel de Ruyter werd aangekondigd. Reiné, dat was toch de man die in Hollywood de ene na de andere goedkope actiesequel opnam, voor de dvd-markt? (o.a. The Marine 2, Death Race 2, The Condemned 2, Hard Target 2). En De Jong, oud-manager van de Friese band De Kast, was toch de organiserende kracht achter oer-Hollandse, doch zichtbaar krap gebudgetteerde en bezwaarlijk als episch te omschrijven films als De hel van '63 en De Schippers van de Kameleon? 'Ik ben het gewend', zegt De Jong, over het negatieve commentaar. 'Ik ben er niet blij mee, maar zo denken ze.'

Na de toekenning van de subsidie illustreerde Reiné zijn plan van aanpak middels een compilatie van zijn Amerikaanse werk, voor de betrokkenen van het Filmfonds. 'Ik zag ze denken: o, jij brengt die kennis mee. Roel maakt B-films, dat zeggen ze altijd. Ja, maar ik maak dus wel fucking gave B-films.'

A- of B-film: Michiel de Ruyter sloeg aan bij het publiek: ruim 850 duizend bezoekers in de bioscoop en uit de recensies sprak waardering voor het zeespektakel. 'Met durf en daadkracht verbeeld', schreef de Volkskrant.

Voor hij in de filmwereld belandde, volgde Reiné een lerarenopleiding geschiedenis. 'Maar zoals de meeste mensen kende ik Radboud vooral van het ziekenhuis. De details hoorde ik pas toen Klaas zijn idee voor me ging pitchen.' Ooit, lang geleden, kwam De Jong een afstudeeronderzoek onder ogen van een student aan de Groninger universiteit. Die had gemeten wie de grootste Nederlandse helden zijn, op basis van legenden en overleveringen: Redbad, Michiel de Ruyter en, op de derde plaats, Willem van Oranje. Over koning Redbad zijn honderden (vaak mythische) verwijzingen en verhalen bekend; de meesten dateren zo van 1100 na Christus. Uit Nederland, maar ook uit Denemarken. En de omgeving Katwijk aan Zee, zo leerde De Jong. 'Opvallend veel uit Katwijk aan Zee. Het rijk van Redbad strekte zich ver uit. Met het huidige Friesland heeft het eigenlijk geen bal te maken.'

Ook Willem van Oranje krijgt zijn film, belooft Reiné. 'Die komt hierna. Ik vind dat belangrijk. We willen het publiek een leuke avond bezorgen met een entertainende film, maar ook laten zien: wat wij hier hebben, hoe we hier leven, dat hebben wij te danken aan deze mensen.'

Een paar jaar geleden liep de regisseur met zijn zoon een Amerikaans pretpark binnen, net toen het volkslied begon te spelen. 'Ineens stonden alle Amerikanen stil, hand op hun borst. Inclusief mijn zoontje van 7, die daar geboren is: meezingend, kijkend naar die Amerikaanse vlag.

'Ik realiseerde me: dat hebben we niet in Nederland. Ja, als Oranje voetbalt, maar verder is een nationalistisch gevoel hier meteen iets fouts. Ik vind dat verkeerd. Daarom zit dat ene moment ook in Michiel de Ruyter: die close-ups van vlaggen, de hele rataplan, bombastische muziek. Het gevoel dat ik de Nederlandse bioscoopbezoeker wilde geven is: je kunt gewoon trots zijn op Nederland en op je Nederlandse helden. Met Redbad wil ik dat ook zo aanpakken. Al was er toen natuurlijk nog geen Nederlandse vlag.'

Beeld Bor Beekman

De casting

De Jong spoelt door de tapes met oefendialoog, drukt op play.

Potentiële Redbad: 'Je gaat toch niet zeggen dat jullie er serieus over nadenken een mens te offeren?'

Zijn tegenspeler: 'We moeten íéts doen.'

'Ja, de terpen ophogen en met elkaar verbinden, zodat we een groter gebied veilig maken.'

'Terpen ophogen? Hoe lang gaat dat duren?

De Jong zet de tape stop. 'Hier geloof ik dus geen zak van.'

Hij bladert door het voorlopige bestand aan boogschutters: jonge en aantrekkelijke vrouwen die reageerden op de oproep. Soms gothic-types, met zware oogschaduw. 'Ze moeten wel bij de tijd passen', zegt de producent. 'Niet te modern.' Ook mannen melden zich aan, voor de zwaardvechtscènes. Stoere lui die foto's van zichzelf opsturen, soms in historische wapenuitrusting. 'Ik ben redelijk goed bekend met de Friese geschiedenis', noteert een onder het kopje 'bijzonderheden'. Plus: 'Ervaring met bijlwerpen.'

De vechtfiguranten worden, net als alle overige figuranten, niet betaald. 'Ze krijgen een gratis vechtcursus', redeneert De Jong. 'En we bezorgen ze een fantastische dag op de set.' Aan gemotiveerde vrijwilligers heb je meer dan aan opgetrommelde lui van het figurantenbureau, is zijn ervaring. Het scheelt ook gewoon geld. 'Met een dagvergoeding voor vijfduizend man heb je het al snel over drie ton. Die kun je dan in de film steken.'

Straks, tijdens de veldslagen, figureren de zelfopgeleide amateurs op de achtergrond. De voorgrond is voor een legertje Zuid-Afrikaanse stuntmannen. Voor de juiste barbaarse vechtstijl wil Reiné de Aziatische choreograaf invliegen die hem al vaker bijstond op filmsets te Bangkok. 'Geen Viking-kungfu of zo, maar wel een ruige manier van vechten die je zo nog eerder hebt gezien.'

Het geweld in Redbad wordt niet verheerlijkt, stelt Reiné. 'Het is functioneel gewelddadig. Er gaan wat ledematen af, er staat een afgehakt hoofd op een paal in Dorestad. Maar daar gaat het niet over. De film zit vol emotie.'

'Redbad is zoekende', zegt De Jong,

Er is ook ruimte voor liefde. 'O zeker. Meer liefde nog dan in Michiel de Ruyter', zegt Reiné. 'Het mag geen mannenfilm worden. Redbad is voor iedereen.'

In Michiel de Ruyter speelde de Brit Charles Dance (o.a. Game of Thrones) koning Charles II. Goed voor de film, en ook handig voor de internationale verkoop. Voor Redbad azen de filmmakers wederom op een vermaarde buitenlandse acteur voor een van de bijrollen.

De truc: de namen op je wenslijst niet te vroeg benaderen en accepteren dat je kort voor de opnamen nog niet weet welke acteur toehapt. 'In Amerika boek ik al mijn acteurs op die manier', zegt Reiné. 'Dáárom heb ik mensen als Mickey Rourke en Sean Bean in mijn films. Hé, over drie weken, kun je dan? Twee dagen werk.'

'Zenuwslopend', zegt De Jong: 'Je noemt gewoon een bedrag. Hoog, maar niet idioot hoog. En dan afwachten. Hij heeft het ontzettend naar zijn zin gehad trouwens, Charles Dance.'

'Dance stond eigenlijk wel op één', zegt Reiné.

'Bíjna Roel', corrigeert De Jong. 'Je vergeet Sean Connery.'

Onderweg 2

De Audi passeert Dokkum. Ook de hier door de 'barbaren' (Frisii) in 754 vermoordde katholieke heilige Bonifatius zit straks in de film. 'Bonifatius is gewoon te ver gegaan', zegt De Jong. 'Klaar.'

Reiné: 'Bonefatius ging over lijken om mensen te dopen, dat laten we zien.'

De Jong en scenarist Alex van Galen spraken enkele historici, als onderdeel van de research. 'Het gebied boven de Rijn is pas gekerstend in 1100, terwijl dat in Zuid-Europa al duizend jaar aan de gang was. De mentaliteit van dat zogenaamde heidense gebied was liberaler: vrijheid van handel, vrijheid van denken. Die basis van: ik bepaal zelf wel wat ik zeg of doe, zit heel diep in onze cultuur.'

In Redbad treden de Friezen aanvankelijk niet op tegen de oprukkende katholieke Franken uit het zuiden, die mensen in hun gebieden trachten te bekeren, soms met grof geweld. 'Ik denk dat er veel vergelijkingen zijn met nu', zegt Reiné. 'Vrijheid stond tegenover extremisme, wat het christendom op dat moment was.'

De Jong: 'Als je als volk openstaat voor alles en iedereen, zet dat ook de poort open voor foute mensen. Dat kwam in elk gesprek met die historici aan de orde. En daar gaat deze film over. De Friezen zeiden: kom maar, alles mag - tot ze onder de voet werden gelopen.'

In de film brengt Redbad eerst enige tijd door bij de Vikingen, om eenmaal terug in Dorestad de troon op te eisen en zich tegen de Frankische bezetter te keren. Praten de Vikingen en Franken straks Nederlands? Reiné knikt bevestigend. 'Grappig genoeg vinden we dat raar, in Nederland. In Amerikaanse films spreken Russen Engels. Egyptenaren ook. Niemand vindt dat vreemd.'

'We houden het realistisch', verzekert De Jong. 'Ook al is het een mythische tijd. Je gaat geen elfjes zien of zo. Redbad is van vlees en bloed. Een man die bijna kapotgaat, aan het begin van de film. Die zichzelf moet vinden, om zijn volk te kunnen leiden.'

De Jong is geen volbloed Fries. 'Kwart Indisch. We reden net door de straat waar mijn oma woonde, een dochter van de sultan van Soerakarta. Trouwde met een Hollander: koloniaal bestaan, Jappenkamp, alles achtergelaten, in Westerbork beland met de kinderen, een en al ellende, wil je niet weten.' De Jongs vader, een Friese boer, ontmoette zijn half-Indische vrouw in het hospitaal; ze zat bij de nonnen, haar Hollandse stiefvader wilde geen studie bekostigen. 'Je gaat anders naar de dingen kijken als een deel van je familie niet puur Hollands is', zegt De Jong. 'Wij spraken thuis Nederlands, de rest op school sprak thuis Fries.'

'Ik ben helemaal geen Fries', zegt Reiné. 'Ik kom uit Eindhoven.'

Wie zijn naam invoert op de filmwebsite IMDB, leert dat de regisseur sinds Michiel de Ruyter (2015) alweer vijf Amerikaanse speelfilms opnam, waaronder Dead Again in Tombstone, het vervolg op Reinés zelfgeschreven western Dead in Tombstone (2013), én drie afleveringen voor tv-series, waaronder Black Sails. 'Wat ik doe in Amerika is spelen, fun. De echt grote Amerikaanse projecten, waar het me uiteindelijk om te doen is, heb ik nog niet mogen maken, maar ik ga niet zitten wachten. Ik geloof in de tienduizend uur filosofie: de tijd die nodig is om ergens goed te worden.'

De regie over een aflevering van de Amerikaanse piratenserie Black Sails kreeg de Nederlander dankzij Michiel de Ruyter: de Amerikanen waren onder indruk, wilden hem uithoren over zijn werkmethode. 'Collega-regisseurs van die serie doen ook Game of Thrones. Ik kreeg twintig draaidagen voor één aflevering.'

'Dat budget hebben wij niet bij Redbad', zegt De Jong. 'We moeten het ook hebben van boerenslimheid.'

De Belgen

'Die grote veldslag aan het einde van het laatste seizoen van Game of Thrones, zagen jullie die? Dat je paarden ziet vliegen en doodgaan, midden in de strijd, om de held heen. Dat is nu de standaard. Dus daar moeten we met Redbad overheen.'

Het blijft één seconde stil, in de middels een Skype-verbinding opgezette werkbespreking met de Belgische computeranimatie-experts.

'Roel? Ik ga zeker niet zeggen dat het onmogelijk is. Ehmm... maar weet dat we nu uitgingen van effecten op de achtergrond. In Game of Thrones is het op de voorgrond.'

'I know', zegt Reine. 'Ik denk aan twintig seconden, niet langer. Twee of drie paarden. Daarna gaan we weer door met een andere manier van vechten.'

De Jong, meeluisterend: 'Kun je zo'n cg-paard kopen?' (computer generated, red.).

Er is ook nog de kwestie met de brandende varkens. Waarom die branden laten we even in het midden: hier geen spoilers. 'Voor Dead in Tombstone heb ik in Roemenië een paard in de fik gestoken', zegt Reiné. 'Een stuntpaard, met beschermende gel erop.'

'Beest raakte er niet van in de stress?', vraagt De Jong.

De Belgen tonen een fragment uit de serie Marco Polo, met brandende paarden erin. 'Filmden ze met ledlampjes op de halzen.'

Reiné stipt een volgend punt aan: 'Ik wil ook een heel leger Franken laten verdrinken. Weten jullie wat het wad is?'

De casting 2

Directeur Janusz Gosschalk van Kemna Casting plakt zo'n dertig geprinte kleurenportretten in een waaier op de wanden van zijn kantoor in Amsterdam, voor de finale castingbespreking. Veel bekende en gerenommeerde Nederlandse en Vlaamse acteurs, en ook wat minder bekende. Redbad is al rond, diens voornaamste gezellin nog niet. Ook de vader van Redbad is nog een vraagteken: bedoeld voor een oudere acteur, die evenwel geacht wordt flink te knokken, te paard.

Foto's schuiven van rol naar rol, of naar de reservewand voor de twijfelgevallen. Wie geselecteerd is, krijgt een plakkertje bij zijn of haar portret. Alles weegt mee in de bespreking: de zogenaamde chemie, de mix, de leeftijd, de populariteit bij een zeker publiek. Ook is er een ontdekking. 'Ze speelde meerdere bekende acteurs eruit!', prijst De Jong.

'Even een opmerking van algemene aard', onderbreekt Gosschalk. 'Kleur.'

De voorlopige Redbad-cast, hangend op de muur, is ontegenzeggelijk bleek.

'Zie ik niet zo in de Friese wereld', zegt Reiné. 'Maar wel in die van de Franken, die hebben toch iets zuidelijks. Ik wil alleen niet dat het publiek straks denkt: o, ze moesten per se. Het moet kloppen.'

Na een uur overleg wordt ook de vrouwelijke hoofdrolspeler van een plakker voorzien.

De terp

Laatste bliksemstop op de locatiedag: een voor publiek afgesloten oerlandschap, ergens aan de kust. Ideaal voor een veldslag. Of voor alles eigenlijk. Reiné, staand op een duintop: 'Fan-tas-tisch.'

De Jong, met een gebaar naar het zeewater. 'Als dat straks droog staat, wordt het spookachtig.'

Terug de auto in. Als de avond invalt, op weg naar huis: 'Kijk eens recht vooruit Roel.'

'Hmm?'

'Héle mooie terp.'

Redbad 754 A.D. wordt in 2017 gefilmd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.