Interview

'Dat het me beangstigt, is meteen een reden om zo'n rol te doen'

Interview Matthias Schoenaerts

Hij mag dan hoge zwarte laarzen dragen en een hakenkruis op zijn pet, daarmee weet je heus nog niet wie Bruno von Falk écht is. Acteur Matthias Schoenaerts, die in sneltreinvaart internationaal carrière maakt dankzij ambigue rollen, weet het nu wel.

Matthias Schoenaerts als Bruno von Falk in Suite Française. Beeld .

Het was slikken voor Matthias Schoenaerts, tijdens zijn eerste doorpassessie voor Suite Française. Stond hij daar voor de spiegel, keek een Oberleutnant in vol ornaat hem aan. Hoge zwarte laarzen, adelaar met hakenkruis op de borst en pet.

'Jezus', dacht hij.

Dus maakte hij een foto van zichzelf. Drie dagen lang bekeek hij zichzelf in dat kostuum, om aan het beeld te wennen. 'Ik was me er uiterst van bewust van dat ik een duivelssymbool ging spelen.'

De rol van nazi, wil de 37-jarige Schoenaerts maar zeggen, is niet iets wat hij licht opneemt. Zijn Vlaamse familie heeft de oorlog meegemaakt, je weet maar nooit of het bij een familielid nog gevoelig ligt. 'Ik had het er moeilijk mee', vertelt Schoenaerts - grijze capuchontrui onder zwart jasje - tijdens een interview in Parijs.

In Suite Française speelt hij eigenlijk de clichématige 'goede nazi', die in bijna elke Tweede Wereldoorlogfilm opduikt om te onderstrepen dat Duitsers ook maar gewone mensen zijn. Het type militair-tegen-wil-en-dank, dat zijn handen niet vuilmaakt terwijl zijn collega's elk gevoel voor moraal verloren lijken te hebben.

Schoenaerts personage, Bruno von Falk, is een hoge nazi-officier die met het leger Frankrijk intrekt, vlak na de bezetting. Wie een slaapplaats ter beschikking heeft, wordt gedwongen een Duitse soldaat onderdak te bieden; Von Falk belandt bij Lucile (Michelle Williams) en haar ijzige schoonmoeder (Kristin Scott Thomas). Daar blijkt de ariër met de vierkante kaaklijn, blond haar en blauwe ogen eigenlijk een zachtaardige, eenzame componist. Hij en Lucile groeien ondanks hun vijandschap en wantrouwen langzaam naar elkaar toe. 'Hun passie voor muziek verbindt ze. Voor mij gaat deze film om een verboden, maar ook pure liefde.'

Opmerkelijk aan Suite Française is dat het de verfilming is van een boek dat werd geschreven tijdens de oorlog, nota bene door een Joodse onderduikster. Irène Némirovsky stierf in 1942 in Auschwitz, maar haar manuscript werd in 1997 door haar dochters ontdekt en gepubliceerd. Het werd een bestseller. Het was dankzij haar boek dat Schoenaerts de rol aannam, vertelt hij. 'Het was de liefdevolle blik waarmee Irène naar Bruno keek, die me heeft bevrijd. Als zij, onder die omstandigheden, nog steeds de menselijkheid en zachtaardigheid in die mens kan zien, mag ik dat ook.'

Zijn sterke reactie op het kostuum zette hem aan het denken. De kijker, zo redeneerde hij, zou ook moeite hebben met zo'n man in naziuniform. 'Van nature wil je zo'n man niet vertrouwen, trek je zijn zachtaardigheid voortdurend in twijfel. Die dynamiek vind ik interessant. Na de doorpas realiseerde ik me: dat pak vertelt het hele naziverhaal al. Het is aan mij zijn ziel gestalte te geven.'

Analyse over nazi's in de film, plus recensie

Matthias Schoenaerts is als Duitse officier in de film Suite Française precies voldoende hautain in zijn mimiek. Meer dan een gezapig en naïef sprookje wordt de film niet: twee sterren.

Voor gevluchte Duitse acteurs was het ooit hun enige kans in Hollywood: een nazi spelen. Sindsdien bleek er, van Marlon Brando tot Matthias Schoenaerts, veel eer te behalen aan zo'n rol. Misschien juist wel vanwege alle valkuilen, schrijft Bor Beekman in zijn analyse over nazi's in de film.

Schoenaerts maakte van een potentieel braaf personage een broeierige, complexe man. 'Ik heb er wakker van gelegen. Lukt het mij? Vind ik alle nuances? Maar dat het me beangstigt, is meteen een reden om zo'n rol te doen. Angst brengt adrenaline voort. En als iets dan lukt, heb ik echt een stap vooruit gezet, voor mezelf en ook artistiek. Dan heb ik op alle niveaus iets overwonnen.'

Het vinden van alle nuances, zijn subtiele spel - het is precies waar Schoenaerts om wordt geroemd. De zoon van de legendarische Vlaamse acteur Julien Schoenaerts (1925-2006) maakte een eerste onvergetelijke indruk in de film Rundskop (2011). Daarin speelt hij een bonk spieren - 27 kilo trainde hij erbij - die van Schoenaerts tegelijkertijd iets gevaarlijks en iets kwetsbaars krijgt. In De Rouille et d'Os, die in 2012 in de competitie van Cannes was opgenomen, speelt hij weer zo'n beest van een man die veel liever is dan hij eruitziet.

Het is geen toeval, vertelt hij, dat hij in Suite Française opnieuw een personage is met een pantser dat mensen in eerste instantie afstoot. 'Ik houd van dat soort rollen, omdat het in het echte leven ook zo is. Er is vaak een verschil tussen wat mensen uitstralen en hoe ze werkelijk zijn. Dat contrast opzoeken, is wat acteren boeiend maakt.'

Matthias Schoenaerts in Cannes, 2012. Beeld epa

In zijn beste rollen is Schoenaerts gevaarlijk en aantrekkelijk, hard en zacht tegelijkertijd. Het zijn die contrasten waardoor je zo graag naar hem blijft kijken. Inmiddels is de Vlaming internationaal een veelgevraagd acteur. De komende tijd kun je haast niet meer om hem heen: naast Suite Française speelt hij onder andere een hoofdrol in prestigeprojecten als Far from the Madding Crowd (Thomas Vinterberg), The Danish Girl (Tom Hooper) en de nieuwe HBO-serie Lewis and Clark. In andere films speelde hij met Ralph Fiennes, Kate Winslet en James Gandolfini.

Zijn broeierige intensiteit doet denken aan acteurs als (wijlen) Heath Ledger en Michael Fassbender, mannen die zich net als hij onderdompelen in een rol en zich er soms in lijken te verliezen. 'Het allerbelangrijkste', zegt Schoenaerts, 'is dat er tussen 'actie' en 'cut' iets gebeurt wat echt is. Dat is het moment waarop het moet gebeuren. Er is niets anders. Niets.'

Normaal gesproken heeft hij zichzelf goed in de hand, vertelt hij, maar bij sommige rollen moet hij wel oppassen. 'In Close Protection, een Franse film die in mei of juni zal uitkomen, speel ik een elitesoldaat die in Afghanistan een posttraumatisch stresssyndroom heeft opgelopen. Met zo'n personage dat de kluts kwijt is, dat geen vat heeft op zijn agressie - dan vertoef je als acteur op een duistere plek. Het was een gevarenzone. Ik heb er veel van geleerd, vooral dat ik nooit meer op dat punt wil belanden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.