'Arrival werkt als trage striptease: elke keer zie je iets meer'

Interview Denis Villeneuve, regisseur van Arrival

Regisseur Denis Villeneuve en actrice Amy Adams maakten met Arrival een serieuze film over op aarde gelande zevenpotige aliens. Maar lol hadden ze ook.

Amy Adams in de sciencefictionfilm Arrival.

Niemand imiteert zo graag Denis Villeneuve als Amy Adams. En dan vooral het Engels van de Canadees, die spreekt met zwaar Quebecaans accent. De 42-jarige Amerikaanse actrice doet voor hoe de regisseur haar de schetsen liet zien van zijn buitenaardse wezens: 'My heb-ze-bubs!' Ze heeft de grootste lol. 'Ik hoop dat ik niemand beledig. Ik ben gewoon gek op zijn stem, echt.'

Villeneuves hebzebubs. Oftewel: heptapods. De soortnaam voor de zevenpotige bewoners van twaalf kolossale ovale ruimteschepen, die onaangekondigd op aarde landen in de sciencefictionfilm Arrival.

Omineus zwijgzame wezens die - het is nauwelijks een spoiler - in de verte op olifanten, mensenhanden en inktvissen lijken. Of op spinnen, vindt Villeneuve. De 49-jarige filmer is druk: midden in de opnamen van Blade Runner 2049, zijn vervolg op de sf-klassieker uit 1982 van Ridley Scott met (wederom) Harrison Ford, Ryan Gosling en de Nederlandse actrice Sylvia Hoeks. Geregisseerd met goedkeuring en ondersteuning van de maker van het origineel.

Hollywoodsterren lopen weg met Villeneuve, die gestaag carrière maakte. Eerst explosief Franstalig arthousedrama (Polytechnique, Incendies), toen donkere Amerikaanse thrillers (Prisoners, Sicario), nu kwaliteitssciencefiction met een groot budget. Een visueel krachtige verteller, die het grote gebaar niet schuwt. Adams prijst, in een groepsinterview na de première in Venetië, het 'emotionele intellect' van de regisseur, die begrijpt dat mensen niet uit één emotie bestaan. 'Hij laat dat toe in zijn films. Toen ik hem voor het eerst sprak over Arrival, hadden we het vooral over de emoties: die moesten echt voelen. Er gebeurt van alles natuurlijk, in deze film. Maar uiteindelijk gaat het toch om een vrouw en haar kind, om de keuzen die zíj maakt. Dát is interessant om te spelen, dacht ik. Juist in een sciencefictionfilm waarin de wereld zich opmaakt voor oorlog.'

In Arrival speelt de vijfmaal voor een Oscar genomineerde actrice de vermaarde en door gezinsleed getroffen taalkundige Louise Banks, die per helikopter wordt ingevlogen om contact te leggen met de wezens in het ruimteschip dat ergens vlak boven Amerikaanse grond zweeft. Er zijn problemen met de nerveuze eigen krijgsmacht en het ongeduld van militaire bevelhebbers in China en Rusland. Het begrip van taal blijkt cruciaal: een onjuiste interpretatie van een enkel woord (bedoelen die aliens nou werktuig, of toch wapen?) kan zomaar een oorlog ontketenen.

Heeft ze enig idee wat de Chinezen straks van Arrival vinden? 'Dat is boven mijn salarisniveau', antwoordt de actrice rap. 'Ik denk daar niet over na. Ik hoop dat ze het goed vinden.'

Blade Runner 2049

De tijd is bekend, evenals de locatie: Los Angeles, 2049. De regisseur van het origineel, dat zich afspeelde in 2019, is nu producent: Sir Ridley Scott stelde Denis Villeneuve aan voor het vervolg op zijn losse verfilming van Philip K. Dicks filosofische sf-klassieker Do Androids Dream of Electric Sleep?. Ryan Gosling speelt een van de hoofdrollen. Ook Harrison Ford doet weer mee, het hoofdpersonage uit het origineel, over wie oneindig werd gespeculeerd: was hij nou wel of niet zelf ook een robot?

Ze leerde Mandarijn voor de rol. 'Nu ja, vier zinnen. Ik dacht: dat doe ik wel even, maar het was het moeilijkste waaraan ik als actrice ooit ben begonnen.'

Ze repeteert wat stukjes dialoog: 'Generaal, uw vrouw kwam tot mij in een droom, en ze zei: 'Oorlog maakt geen helden, maar wel weduwen.''

Klinkt overtuigend, meent de westerse filmpers. 'Hopelijk verstaan ze me', aarzelt Adams.

Een paar dagen later krijgt Villeneuve, die een paar dagen na de wereldpremière van zijn film in Venetië heeft aangelegd, de vraag of het salarisniveau van de regisseur wél hoog genoeg is om iets over de Chinezen in zijn film te zeggen. 'Ik ga jullie teleurstellen', zegt Villeneuve. 'China is een enorme markt, dus ik veronderstel dat iemand wat hoger op de ladder dan ik dubbelcheckt of alles in de film voldoende Chinavriendelijk is. Ik zeg dit nu met lichte spot, maar uiteindelijk zijn zij wel de helden van de film. Mijn streven was om ook andere culturen, zoals uit Zuid-Amerika en Afrika, in Arrival te laten zien. Minimaal misschien, maar het is iets. De ruimteschepen hangen niet alleen boven het Witte Huis en Buckingham Palace.'

Arrival is masterclass in verhaal, sfeer en anticipatie

Arrival is een film die welhaast onophoudelijk nieuwsgierig maakt naar wat komen gaat. Filmmaker Denis Villeneuve ontpopt zich langzamerhand als garantie voor kwaliteit. Lees hier de recensie.

Een Russische journalist complimenteert Villeneuve met de verdeling: boven Rusland zweven er maar liefst twee. 'Ik wilde dat er geen logica in te ontdekken valt', zegt de regisseur. 'Die wezens hebben tienduizend miljard lichtjaar gereisd. Het maakt ze niet uit of ze in Pakistan of Afghanistan landen. De enige van de twaalf landingsplekken die ik om een specifieke reden koos is Devon.'

Devon, Engeland. Woonplaats van Villeneuves vaste cameraman, de dertien maal voor een Oscar genomineerde (maar nooit bekroonde) Roger Deakins. 'Hij kon Arrival niet draaien, helaas. We hebben er alles aan gedaan een serieuze en betekenisvolle film te maken. Maar soms is er ruimte voor een grap.'

Arrival is gebaseerd op een kort verhaal van Ted Chiang uit 1998. De Amerikaanse sf-schrijver van Chinese komaf raakte geïnspireerd door de Sapir-Whorf-hypothese, de linguïstische theorie die stelt dat wat we waarnemen in grote mate wordt bepaald door de taal die we tot onze beschikking hebben. 'In zijn boek komen alleen geen ruimteschepen voor, dus daar moesten we iets voor bedenken. Het moest massief zijn, vond ik. Visueel imponerend. Ik bezocht een tentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar James Turrell. Kennen jullie die? Fantastische installaties, een spel met ruimte, licht en kleur. Oké, dacht ik, hij is een gids. Zoals Spielberg dat ook is, met Jaws. Wanneer laat je wat zien? Arrival werkt als een trage striptease. Elke keer zie je iets meer.'

Regisseur Denis Villeneuve (links) en cameraman Roger Deakins op het Cannes Film Festival in 2015. Beeld EPA

Als kind las hij stapels sf-romans, zegt Villeneuve. 'Ik was niet goed in ijshockey en niet handig met meisjes. Dan is er sciencefiction. Mijn jeugdvrienden vinden het vreemd dat ik zo'n omweg heb gemaakt, nadat ik eerst drama heb geregisseerd. De waarheid is dat sciencefiction duur is. Nu ik een beetje meer geld tot mijn beschikking heb, kan ik dit genre benaderen. Ik moet zeggen: ik dacht dat ik het spelenderwijs zou doen, maar het is een nachtmerrie. Als je een eigen wereld creëert, heb je zoveel beslissingen te nemen als regisseur... Heel anders dan bij een film die zich afspeelt in de realiteit; dan heb je een solide bodem onder je voeten.'

Iemand vraagt waarom Villeneuve zichzelf geschikt achtte om een vervolg te maken op Blade Runner, een film die onder veel cinefielen een ongekende status geniet. De regisseur is een paar tellen stil, schijnbaar verrast door de vraag. 'Dat, weet ik niet zo... Ik denk dat er wel meer regisseurs zijn die... Kijk, ik kan nu wel zeggen dat ik van Blade Runner houd, maar iederéén zegt altijd dat die film zijn perceptie veranderde, dus dat zou een cliché zijn. Maar nadat ik 'm zag, als kind, was alles ineens gekleurd door Blade Runner.'

De opmerking dat Vangelis nog leeft, de componist die in 1982 de futuristische filmmuziek verzorgde, ontwijkt Villeneuve. 'Ik heb binnenkort wel contact met hem. Maar het is belangrijk om de balans te bewaken tussen nostalgie en onze inbreng.'

Remmend gebaar met zijn hand: 'Ik mag er nog niet over praten. Soms is het onwerkelijk. Dan kijken Ryan Gosling en ik elkaar even aan op de set: we maken fucking Blade Runner?!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.