INTERVIEW

'Als ik een tijdje niet speel word ik doodongelukkig'

Tineke Postma krijgt Boy Edgarprijs

In New York stoomde ze meteen door naar de grote podia, vandaag krijgt jazz-saxofoniste Tineke Postma ( 37 )de Boy Edgarprijs. 'Diepgang met heel weinig noten, dat is mijn doel.'

Tineke Postma: `Het mooiste is als mensen zeggen: ik snap het niet, maar het raakt me wel.` Beeld Merlijn Doomernik

Best raar vond Tineke Postma het toen ze deze zomer hoorde dat ze dit jaar de winnaar van de Buma Boy Edgar Prijs was geworden. 'Het is toch een oeuvreprijs, en ik heb het gevoel dat ik pas net ben begonnen.' Maar de saxofoniste (alt en sopraan) mag vanavond als derde vrouw de inmiddels meer dan vijftig jaar oude belangrijkste jazzprijs van Nederland in ontvangst nemen. En dat ziet ze uiteindelijk toch als een 'enorme eer.'

De prijs bestaat behalve uit een geldbedrag van 12.500 euro en een plastiek van Jan Wolkers, uit een concertavond in het Amsterdamse Bimhuis die ze naar eigen inzicht mag vullen. Postma (37) zal vanavond optreden in drie formaties. Met haar Nederlandse kwartet, dat inmiddels tien jaar bestaat; als duo met toetsenist Jasper van 't Hof en met haar deels Amerikaanse band Sonic Halo waarin onder meer saxofonist Greg Osby speelt en, voor deze gelegenheid, drumster Terri Lyne Carrington.

'Twee van mijn belangrijkste mentoren', zegt Postma, in hetzelfde Bimhuis daags voor de festiviteiten een kopje thee drinkend.

Neus in de boter

Toen de in Heerenveen geboren saxofoniste in 2002 naar New York vertrok om daar haar masteropleiding te doen, viel ze eigenlijk meteen met haar neus in de boter. 'Ik won een prijs en mocht met andere winnaars een band formeren die werd gecoacht door Terri Lyne. Echt een drumster die toen al helemaal aan de top stond en had gespeeld met bijvoorbeeld Wayne Shorter, Herbie Hancock en Al Jarreau. Zij vroeg me mee te spelen in haar band en voor ik het wist was ik op tournee.'

Best gek eigenlijk, zegt ze. 'Net aangekomen in New York en je eerste optreden daar niet doen in een kleine club als Smalls, maar in de Carnegie Hall.' Natuurlijk, ze moest onder eigen naam, studerend aan de Manhattan School Of Music, van onder af aan beginnen. 'Maar iedereen kende me omdat ik bij haar gespeeld had. Of het nu Wayne Shorter was of Branford Marsalis, allemaal zeiden ze steeds: ben jij niet dat meisje uit de band van Terri Lyne?'

Even wennen, want zelf zag ze zich vooral als 'dat meisje dat in Nederland met de saxofoon haar ding wilde gaan doen'. Na jaren van heen en weer pendelen tussen New York en Nederland heeft ze een paar jaar geleden toch voor Nederland gekozen. 'Lastig, maar ik wilde een kind, en dat is hier toch allemaal wat makkelijker.'

Sonic Halo

Inmiddels is Postma moeder van een zoon van bijna 2 en bracht ze vorig jaar haar zesde studio-album uit, het met saxofonist Greg Osby gemaakte, ook internationaal geprezen album Sonic Halo.

'Greg is ook zo iemand die ik ontmoette terwijl ik op tournee was. Wat ik in New York op school al snel leerde, is dat iedereen daar hartstikke goed was. Ik was ineens een gemiddelde leerling. Jezelf onderscheiden kon alleen door te werken aan een eigen persoonlijkheid of stijl.

'Ik ben echt naar docenten gaan zoeken die dat in me naar boven konden halen. Greg Osby was zo iemand. We raakten in 2007 in Mexico aan de praat en ik ben in New York lessen bij hem gaan volgen. Hij zei: je speelt goed, maar wat wil je ermee?'

Abstracter

Lastige vraag, vindt Postma nog altijd. Van een andere grootheid, Wayne Shorter, leerde ze dat je met elke noot iets kunt uitdrukken. 'Dat kan van alles zijn, blijdschap maar ook vermoeidheid. Wayne zei altijd dat je zo puur mogelijk alles dicht bij jezelf moet houden. Cruciaal voor mij is ook dat ik het gevaar moet opzoeken. Ik hou ervan als dingen een beetje oncomfortabel en spannend worden. Ik ben allergisch voor voorspelbaarheid.'

Zelf begon ze ook gewoon met het standaard bop- en hardboprepertoire. Haar helden waren Cannonball Adderley en Charlie Parker.

Maar haar muziek is abstracter geworden. 'Ik heb familieleden die zeggen: je eerste platen snapte ik nog maar dit wordt me te moeilijk. Dat begrijp ik. Een mooie melodie neerzetten is het moeilijkste dat er is en dat vind ik ook fijn. Maar ik lijk steeds meer te kiezen voor meer avontuur.'

Van de gangbare paden afwijken, blijven werken aan het verfijnen van haar expressie en lyriek en vooral niet stil blijven staan. 'Diepgang bereiken met heel weinig noten is het doel. Het mooiste is als mensen zeggen: ik snap het niet, maar het raakt me wel.'

Nieuwe samenwerkingen

De winnares van de belangrijkste Nederlandse prijs voor jazz en geïmproviseerde muziek leert nog elke dag, zegt ze. Vooral tijdens concerten, die ze graag met zo veel mogelijk muzikanten geeft. Moet ook wel, want 'de tijd dat je met een band zes weken op tournee kon zijn, bestaat niet meer'.

Er zijn, zo stelt ze vast, meer conservatoria en minder speelmogelijkheden. 'Logisch dat de muziek intellectueler wordt.' Aan de andere kant is er, vindt Postma, in Nederland op dit moment een uitstekende jonge lichting muzikanten actief bij wie ze zich graag aansluit.

'Ik wil nooit alleen spelen en zal altijd nieuwe samenwerkingen aangaan. Jazz is een taal en als je die beheerst kun je met iedereen praten. Dat doe ik het liefst op het podium, als ik een tijdje niet speel word ik doodongelukkig.'

Uitreiking Buma Boy Edgar Prijs 2015 aan Tineke Postma. Bimhuis, Amsterdam, vanavond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.