Interview

'Als alles wegvalt, blijf ik over'

Interview met de oprichtster van Happinez, Inez van Oord

Inez van Oord (57) richtte Seasons en Happinez op, succesvolle tijdschriften over buitenleven en zingeving. Zelf ging ze er bijna aan ten onder.

Inez van Oord Foto Linda Stulic

Als kind begreep Inez van Oord niet waarom ze een uur lang met haar jas aan in de harde kerkbank van de Gereformeerde kerk in Haamstede, Zeeland, moest zitten terwijl het drammerige geluid van een orgel op haar neerdaalde. 'Ik vond de kerk geen goed concept', zegt Van Oord (57). 'Ik vond het een vreugdeloos gebeuren. Met de boodschap had ik ook al niets: we zijn maar een korreltje. God doet er toe, jij niet. Die diepgewortelde aversie tegen de kerk van mijn jeugd is het begin van alles wat ik doe. Ik denk juist: je kan zo veel bereiken als persoon! Daar ben ik een voorbeeld van met Happinez, een tijdschrift waar mensen iets aan hebben.'

We zitten aan de keukentafel in het souterrain van haar Amsterdamse grachtenpand. Van Oord - zongebruind, nieuwsgierige blik- is net terug van een korte retraite. Met haar boek Als jouw leven een cirkel is, waar sta je dan? won ze de prijs voor het Beste Spirituele Boek 2016. Om op adem te komen in de hectiek van interviews en lezingen kneep ze er een paar dagen tussenuit voor meditatie en yoga.

Van Oord, uitgever en bladenmaker, bedacht in 1992 het veelvuldig gekopieerde 'buitenlevenblad' Seasons, dat ze naar een oplage van 150 duizend wist te stuwen en aan Sanoma Uitgevers verkocht. In 2003 richtte ze Happinez op, de glossy over zingeving en spiritualiteit. In drie jaar tijd groeide het met 200 duizend verkochte exemplaren per maand uit tot een van de successen van de Nederlandse bladenmarkt. De betaalde oplage heeft zich inmiddels gestabiliseerd rond de 140 duizend en Happinez verschijnt tegenwoordig in Frankrijk, Duitsland en twaalf Engelstalige landen. In 2008 verkocht Van Oord het blad voor een onbekend bedrag aan Weekbladpers Media.

Happinez haalde de spiritualiteit uit het verdomhoekje van de geitenwollensokkendragers en wichelaars. Inmiddels zijn eko-winkels en cursussen mindfulness doodgewoon, maar toentertijd was deze vorm van spiritualiteit nog niet zo vanzelfsprekend.

Hoe wist u dat de behoefte aan spiritualiteit breed gedeeld werd?

'Heel ingewikkeld is het eigenlijk niet. Ik luister naar mijn intuïtie en neem die serieus. En ik denk: als ik iets zo sterk voel zal ik niet de enige zijn. Zo ontstond mijn tijdschrift Seasons ook. Het cynisme van De Telegraaf, waar ik als journalist werkte, knaagde aan me. Ik raakte steeds meer van mezelf vervreemd omdat ik me totaal wegcijferde voor mijn ongelukkige man. Terwijl mijn dochter Pien lag te slapen schreef ik 's avonds op waar ik behoefte aan had: stilte, ruimte, schoonheid, natuur. Meteen kwamen er beelden in me op van een tijdschrift over buitenleven. Ik voelde dat ik met mijn behoefte aan buitenleven niet de enige was.'

Als hoofdredacteur van Seasons kreeg het jachtige leven toch vat op u. U raakte opgebrand.

'Ik werkte keihard om mijn idee te realiseren en toen het een succes werd, ging ik leiding geven en organiseren. Ik nam verantwoordelijkheden op me die niet bij me pasten en energie vraten. Het blijft mijn valkuil en het is de valkuil van velen in deze tijd: we zijn vaak zo gericht op één ding dat we onszelf er mee gaan identificeren. Ik was succesvol, maar het voelde leeg. Ik had behoefte aan verdieping en zingeving.'

En toen ontstond uw idee voor Happinez.

'Ja. Ik voelde me ellendig en eenzaam. De nieuwe man bleek niet ideaal, de baan niet perfect. Mijn idealen over liefde en succes bleken onrealistisch en ik zat buiten adem thuis op de bank in mijn boerderij. Er moet toch meer zijn dan geld verdienen en de oplage doen stijgen, dacht ik. Hoe kan ik onafhankelijker worden van mijn hang naar erkenning, geld en succes? Ineens kwam de gedachte in me op: wat gebeurt er met me als alles wegvalt: man, huis, hond, tijdschrift? Er bleef één heldere zin over: als alles weg is, blijf ik over. Maar wat was die 'ik' dan? Dat was het begin van mijn zoektocht naar innerlijk geluk en het begin van Happinez.'

U boorde daarmee een gat in de markt aan, een slimme zet.

'Slimme zet? Het was een sprong in het diepe! Als je uiteindelijk succes hebt, zeggen mensen: ze gaat voor de markt. Maar in 2002 fronsten vrienden en mensen uit het vak hun wenkbrauwen: dit wordt niks. Mijn uitgever geloofde er niet in, dus heb ik mijn baan bij Sanoma opgezegd om het zelf uit te geven; doodeng. Ik deed het uit persoonlijk verlangen, niet uit een marketingoverweging. In de jaren negentig had je de new-agebeweging met Oibibio, maar dat had iets sekteachtigs, het was me te hocus pocus. Ik wilde spiritualiteit integreren in het dagelijks leven. De behoefte aan bezinning door yoga, stilte en lezen bleek breed gedeeld. Heel gek is dat niet in een tijd waarin het menselijke minder belangrijk is dan rendement. Niemand wil een radertje zijn in een systeem waarin geld de hoofdrol speelt.'

Inez van Oord groeide op onder de vuurtoren van Haamstede op Schouwen-Duiveland in een gereformeerd gezin met vijf broers en zussen; een familie van baggeraars. Haar vader had een bedrijf in de weg- en waterbouw. Haar jeugd herinnert ze zich als 'paradijselijk', in een buitenhuis omringd door een bloementuin met dieren en uitzicht over de duinen. 'Ik heb leren vertrouwen op mijn gevoel', zegt Van Oord. 'Van mijn ondernemende vader leerde ik: als je iets echt graag wilt, doe het dan.'

Van haar moeder kreeg ze haar liefde voor schoonheid mee. 'Mijn moeder was een huisvrouw met een onwaarschijnlijk goede smaak, een soort Engelse plattelandsdame.' Maar haar moeder was ook streng. 'Sterk zijn, vond ze. Gaat het niet meer? Doorgaan. Voor zichzelf was ze keihard. Toen ze borstkanker kreeg, vond ze: niet aan toegeven. Ze liet het knobbeltje niet controleren en vijf jaar later overleed ze. Die kracht van alsmaar doorgaan is eigenlijk zwakte, vind ik nu. Dat zeg ik ook uit eigen ervaring. Door je wilskracht ga je maar door en dat is levensgevaarlijk, want je hoort je lichaam niet piepen en kraken. Ik was na Seasons zo opgebrand dat ik mijn telefoon niet eens meer kon opnemen.'

Had die mentaliteit ook te maken met uw gereformeerde afkomst?

'Zeker. Je leert: het gaat niet om jou. Toen ik met Happinez begon, ontwaakte die oude weerzin tegen de kerk in mij.'

Was u als kind al een dwarse denker?

'Ja. Ik nam een vrij bescheiden plek in het gezin in maar had al vroeg een levensmotto: als het me niet bevalt, dan kom ik in beweging. Als klein meisje heb ik mezelf eens in de wc thuis opgesloten omdat ik het vertikte naar die grauwe kerk te gaan. Stond het gezin in een toeterende auto buiten op me te wachten.'

De kerken lopen leeg, maar spiritueel geïnteresseerden worden zwevende gelovigen genoemd. Kunt u zich daar in vinden?

'Ja. Ik heb de christelijke normen en waarden van medemenselijkheid en dienstbaarheid nog steeds in mijn systeem zitten maar ben op zoek gegaan naar een vrolijkere en persoonlijkere vorm. Dat is Happinez geworden: spiritualiteit in een kleurrijke, glanzende verpakking. Mensen laten zich niet meer leiden door kerkelijke dogma's, maar ze zoeken nog wel verbinding en verdieping.'

Waaruit blijkt dat?

'We hebben er behoefte aan iets samen te ervaren. Nu vinden we elkaar in massaal feesten, massaal treuren, massaal herdenken. We staan langs de weg als de MH17-slachtoffers thuiskomen en herdenken massaal Johan Cruijff. Samenzijn zit in onze natuur, maar het is totaal uit de samenleving gesneden. Uit het tienjaarlijkse onderzoek 'God in Nederland' kwam dat sterk naar voren: God verdwijnt uit Nederland maar de behoefte aan verbondenheid neemt toe. De onderzoekers noemen dat civil religion.'

Een andere conclusie uit dat onderzoek is dat de opmars van spiritualiteit niet doorzet.

'Na een opleving is het etiket sleets geworden, mensen zijn het woord 'spiritualiteit' zat. Ik heb er nooit van gehouden, ik associeerde het met wierookstokjes. Voor mij is de essentie altijd geweest: zingeving.'

De nieuwe spiritualiteit kreeg op den duur het verwijt narcistisch en navelstaarderig te zijn.

'Ja, en commercieel. Ineens waren er in elke Blokker boeddhabeelden te koop. De beweging is inderdaad een beetje doorgeschoten. Het ging alleen nog maar om de buitenkant en niet meer om het zoeken naar de essentie van het leven.'

Happinez heeft hier toch ook aan bijgedragen met het Happinez-festival, cursussen en kookboeken?

'Ik ben nooit vies geweest van advertenties. Aanvankelijk namen adverteerders de telefoon niet eens op als ik belde. Ik was zó blij met de eerste advertentie, en toen er vele volgden dacht ik echt niet: ho! Lezers konden boeddhabeelden bij ons kopen die ik in het buitenland liet maken omdat ze hier toen nog onvindbaar waren. Maar de Happinez-festivals,- cursussen en kookboeken zijn van na mijn tijd.'

In haar boek Als jouw leven een cirkel is, waar sta je dan? beschrijft Van Oord het leven als een cirkel met plus- en minpolen die in evenwicht moeten blijven. Bovenaan staan idealen, spiritualiteit en God, onderaan lichaam en geld. Links de collectiviteit, rechts het ego. Die tegenpolen moet je volgens Van Oord met elkaar verbinden. In het midden van de cirkel staan de persoonlijke waarden die je nastreeft. Het is de kunst om zo dicht mogelijk bij je waarden te blijven.

Bladenmaker

Inez van Oord bedacht, na een carrière in de journalistiek en de reclamewereld, in 1992 tijdschrift Seasons. Het buitenlevenblad kreeg een oplage van 150 duizend werd uiteindelijk door Van Oord verkocht aan Sanoma Uitgevers. In 2003 richtte ze Happinez op, een glossy over zingeving en spiritualiteit. Het tijdschrift, met 140 duizend verkochte exemplaren per maand, werd in 2005 Tijdschrift van het Jaar. In 2008 verkocht Van Oord Happinez aan Weekbladpers Media.

Hoe doet u dat zelf, zinvol leven?

'Ik heb de waarden op papier gezet die voor mij belangrijk zijn: helderheid, dankbaarheid, daadkracht en verwondering. Ze vormen mijn innerlijke kompas. Ik vraag me regelmatig af: klop ik nog of moet ik mijn richting bijstellen? Toen ik na vijf jaar Happinez op een dag druk op mijn borst voelde dacht ik: ben ik nog wel trouw aan mezelf? Nog diezelfde morgen besloot ik Happinez te verkopen. Veel mensen leven op de automatische piloot omdat ze een bepaalde weg van liefde of werk zijn ingeslagen, ook als ze er ongelukkig van worden. Als je trouw blijft aan je waarden, laat je je minder meeslepen door de buitenwereld.'

Heeft u ooit een professionele misser gemaakt?

'De grootste is het blad Humanize dat ik na Happinez ging maken. Ik vond dat tijdschrift een logische stap: van ik naar wij. Ik wilde mee in de optimistische economie van het nieuwe delen. Ik ging er vol voor, nam mensen aan, het geld vloog de deur uit. Eigenlijk wist ik niet waar ik mee bezig was. Maar (ze klapt in haar handen en zet een enthousiaste stem op) dat is helemaal niet erg want we gaan ervoor! Dat toneelstukje speel ik dan om de moed er bij mijn team in te houden. In het weekend lag ik uitgeteld op de bank. Maar niets hield stand en Humanize was een grote teleurstelling voor ons allemaal. Grappig, hè?'

Wat is daar zo grappig aan?

'Dat ik mezelf er zo heb laten intuinen. Ik zag maar niet voor me hoe het tijdschrift eruit moest komen te zien. Had ik naar dat gevoel geluisterd, dan had ik geweten dat het geen tijdschrift maar dit boek moest worden. Ik denk ook dat ik aan de vroege kant was. Die nieuwe optimistische economie is nog in de beginfase.'

In uw werk is uw gevoel doorgaans een goede raadgever, in de liefde minder.

'Op het persoonlijke vlak ben ik wat minder zelfverzekerd, ja. In mijn Happinez-tijd was ik vaak verbaasd over de goeroes die ik interviewde. Ze vertelden me de prachtigste verhalen maar kafferden hun secretaresse uit waar ik bij stond. Tja, het blijven mensen. Ik heb een kinderlijk naïef hart. Dat brengt me qua werk veel moois - ik durf te dromen en zie nooit beren op de weg - maar is tricky in de liefde. Ik zie snel een ideaalbeeld van een man in plaats van de realiteit. Misschien komt de duurzame liefde bij mij gewoon later. Tot die tijd heb ik een extreem mooi en avontuurlijk leven geleid.'

Inez van Oord, Als jouw leven een cirkel is waar sta je dan? Kies je richting en begin opnieuw, in 2015 verschenen bij Kosmos Uitgevers, 22,50 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.