Theater Melk & Dadels

'Al die denigrerende opmerkingen over Marokkanen zijn motor en gif tegelijk'

Onder het motto you think you know, but you have no idea doen vier Nederlands-Marokkaanse actrices in het stuk Melk & Dadels
een boekje open over hun leven. Iedereen houden ze een spiegel voor: moeders, vaders, neven en tantes, maar ook leerkrachten, media en politie. Twee Marokkaans-Nederlandse journalisten herkennen de veerkracht: ‘Denigrerende opmerkingen zijn motor en gif tegelijk.’

Van links af: Fadua El Akchaoui, Khadija El Kharraz Alami en Kyra Bououargane in de voorstelling Melk & Dadels. Foto Kurt van der Elst

Het stuk Melk & Dadels is amper begonnen of de vier actrices op het podium gaan er vol in. In sneltreinvaart delen ze Marokkaanse Nederlanders op in tien archetypen. Dé Marokkaan zal niet bestaan, zo min als dé Nederlander of dé Limburger. Maar je kunt wel ‘de Insjallah-Marokkaan’ herkennen – vrome broeders met baard en dito zusters met hoofddoek – of de zorgzame ‘family-first-Marokkaan’, die zich in kuddes beweegt, bij voorkeur in de buurt van koopjes. Of neem de ‘hsoema-Marokkaan’, die alles beschamend (‘hsoema’) vindt en de ‘geef-mij-subsidie-want-ik-ben-Marokkaan-Marokkaan’, experts in het bedenken van diversiteitsprojecten. 

Bij de ‘Gucci-gang-Marokkaan’ (de brada’s, niffo’s en sahbi’s die in prijzige outfits hun plek zoeken in de maatschappij) begint het publiek hard te lachen en bij de ‘verkaasde-Marokkaan’ (de kameleons onder de Marokkanen) kruipt actrice Khadija El Kharraz Alami onder het tapijt en 'lost op': ‘Ik vermoed dat zij er een is’, merkt collega Soumaya Ahouaoui droogjes op.

Melk & Dadels van ROSE Stories & Daria Bukvić Foto Kurt Van der Elst

De zelfspot druipt ervan af, maar de typering is herkenbaar. Alleen de 'kut-Marokkaan' en de 'minder-ninder-Marokkaan' ontbreken, bewust. Die komen uit de koker van de politiek, niet uit de ervaringswereld van deze vier Nederlands-Marokkaanse actrices. En om hun bevindingen draait het in Melk & Dadels, een voorstelling geregisseerd door Daria Bukvić (Nobody Home (2014), Othello (2018)) naar een tekst van oud-parlementariër Tofik Dibi en de vier actrices. Morgen is de première in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. 

Ja, zowel Nadia Moussaid (33) als Raja Felgata (42), die het stuk op verzoek van de Volkskrant bezochten, herkennen zich natuurlijk in de ‘ik-heb-gestudeerd-Marokkaan’, die vloeiend Nederlands spreekt en overal over meepraat maar soms als stout kind wordt terechtgewezen door ‘supermarokkanen’, die voor anderen uitmaken wat haram en halal is. Felgata treffen vooral de eilandjes waartussen Marokkaans-Nederlandse meiden moeten laveren zonder op te vallen. ‘Thuis bij je ouders gelden andere regels dan op school of werk. En dan heb je nog het eilandje ‘vrienden’ en ‘partner’. Overal moet je alert zijn op wat je doet. En dan word je ook nog aangesproken op het gedrag van dé Marokkaan. Wij zijn ons voortdurend aan het verantwoorden.’

Melk & Dadels van ROSE Stories & Daria Bukvić Foto Kurt Van der Elst

Ook het incasseren van denigrerende opmerkingen en onderschatting van talent komen hun vertrouwder voor dan ze lief is. Moussaid: ‘Als scholier ving ik onbedoeld de opmerking op 'Waarom ga je met Nadia om? Van haar kun je niks leren'. Dat griefde mij zo. Maar het dubbele is: zulke opmerkingen zijn gif en motor tegelijk. Nog heel vaak denk ik: fuck you, zie waar ik nu als journalist mijn werk doe.’

Net zo’n scène’ zit in de voorstelling, vanwege een mavo-schooladvies ondanks een hoge Citoscore, ‘omdat je thuis toch niemand hebt om je te helpen’. Maar de journalisten herkennen ook het te kakken gezette slachtoffergedrag van Marokkanen en hun dubbele standaard tegenover seks, partnerkeuze en homoseksualiteit. ‘Marokkaanse moeders moeten echt af van het idee dat hun dochter maagd blijft tot hun 25ste', zegt Moussaid. 'De schaamtecultuur moet doorbroken worden. Houd je jeugd niet in een wurggreep maar ga erom heen staan!’

Melk & Dadels van ROSE Stories & Daria Bukvić Foto Kurt Van der Elst

Nadat bekende Marokkaans-Nederlandse vrouwen als Khadija Arib of Fatima Elatik hebben gepionierd als feministisch rolmodel, onderstrepen de twee nu het belang van een nieuwe golf powervrouwen. Ze klappen uit de school en eisen hun plek op. Ze laten zich niet leiden door angst voor lastige gesprekken of commentaar uit welke hoek dan ook. En ondanks hun kritiek op beslotenheid en schaamte binnen de Marokkaanse gemeenschap, zijn ze vlammend trots op hun afkomst en gebruiken die als inspiratiebron.

‘We moeten zelf met onze verhalen naar buiten komen, anders vullen anderen die in met beeldvorming', zegt Felgata gedreven. 'Daarom moeten vrouwen met hun moeders, broers, buren en tantes naar deze voorstelling gaan. En redacteuren van praatprogramma's moeten vooral ook komen! Want de beeldvorming in de media moet ook veranderen. Want ze nodigen je uit als gast en vragen vervolgens alleen naar je achtergrond en je familie, niet naar de inhoud van het onderwerp. Dit stuk is daarover confronterend, hard en eerlijk.’ Moussaid: ‘Deze actrices staan te knallen op het podium en schudden de boel op. Melk & Dadels kon nog wel eens wat stof doen opwaaien.’

Melk & Dadels 
Door Rose Stories & Daria Bukvić, i.s.m. Het Nationale Theater en Theater De Meervaart.
Première 13/5, Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee van 11/5 t/m 8/12.

Nadia Moussaid (33)

Nadia Moussaid (33) studeerde antropologie en is journalist en documentairemaker. Ze is presentator van Brandpunt (KRONCRV). Voor NPO Radio 1 presenteerde ze onder meer De Bus of Nieuws & Co. Eerder presenteerde ze De Nieuwe Maan (NTR) op NPO2. Moussaid groeide op in Schiedam als oudste dochter van een Marokkaanse vader en een Nederlands-Oostenrijkse moeder.

Nadia Moussaid Foto Talentkitchen

Raja Felgata (42)

Raja Felgata (42) is journalist, programmamaker en bedenker van De Kleurijke Top 100. Ze werkte als nieuwslezeres bij AT5 en Goedemorgen Nederland (KRO) en als (eind)redacteur bij verschillende tv-programma’s. In 2014 debuteerde ze met I love Mo: 26 verhalen over daten met een Marokkaanse man. In dit mannenalfabet (van Abdel tot Zaki) maakt zij korte metten met het vooroordeel dat Marokkaanse vrouwen niet zelf hun partner zouden kiezen. Raja Felgata groeide op in Amsterdam, als dochter van Marokkaanse ouders.  

Raja Felgata Foto Kleurrijke Top 100
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.