Opinie

'Zwitserland leert ons dat Europa niet hetzelfde is als de EU'

Nederland zou een voorbeeld moeten nemen aan de eigenzinnige aanpak van de Zwitsers in Europa. Want Zwitserland heeft veel voordeel van hun trage Europese integratieproces, schrijft Pepijn van Houwelingen.

Alphornspelers in Zuid-West Zwitserland Beeld anp

De reactie van professor Tobler in de Volkskrant van afgelopen zaterdag en de reactie vandaag van Tim Habraken op een artikel van mij heb ik met interesse gelezen. Maar deze reacties bevatten volgens mij een logische denkfout. Natuurlijk is Zwitserland afhankelijk van Europa, wie zou dat kunnen ontkennen? Maar dat betekent niet automatisch dat het voor Zwitserland ook verstandig, laat staan noodzakelijk is, lid van de EU te worden. Europa is bijvoorbeeld op zijn beurt weer afhankelijk van handel met de Verenigde Staten. Monaco is afhankelijk van Frankrijk en Estland van Rusland. Moeten deze landen dan ook allemaal maar opgaan in een grote (politieke) unie?

Deze logica eindigt onverbiddelijk met een wereldregering. Is Nederland dan gebaat bij een minieme invloed te kunnen uitoefenen op het wetgevingsproces van zo'n fictieve wereldregering? Of is het beter als land vrij te zijn en te blijven en zo zelf bijvoorbeeld bilaterale handelsverdragen af te kunnen sluiten zoals Zwitserland als eerste (!) Europese land dat onlangs met China heeft gedaan? Dat is de hamvraag. Niet of Zwitserland en Nederland moeten samenwerken met andere Europese landen, maar hoe ze dat het beste kunnen doen. Er zijn immers genoeg alternatieven voor de EU, bijvoorbeeld de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) waar Zwitserland samen met IJsland, Noorwegen en Liechtenstein lid van is en waar Nederland zich ook bij zou kunnen aansluiten.

Vergelijken
Tim Habraken vraagt zich af in hoeverre het zinvol is Zwitserland en Nederland met elkaar te vergelijken gezien de grote verschillen tussen beide landen. Nederland heeft bijvoorbeeld niet zo'n sterke neutraliteitstraditie, onze immigranten zijn niet zo hoogopgeleid en we hebben geen bankgeheim. Maar dat is precies het punt. Juist omdat Nederland en Zwitserland van elkaar verschillen is het zo interessant beide landen met elkaar te vergelijken en kunnen we wat van de vergelijking leren. Voor nieuwe inzichten moeten niet appels met appels, maar appels met peren vergelijken en in vergelijkend landenonderzoek gebeurt dat onvermijdelijk.

De vraag is niet of er verschillen zijn maar of het verschillen zijn die ons iets leren over de voor- en nadelen van EU-lidmaatschap. Dan is het niet moeilijk in te zien dat de door Habraken genoemde Zwitserse neutraliteit ongetwijfeld ook een van de redenen is dat Zwitserland geen lid is van de EU en het niet lid zijn maakt het voor Zwitserland vervolgens weer mogelijk om een (restrictiever) immigratiebeleid te voeren en er een (afbrokkelend) bankgeheim op na te houden. En inderdaad, dat zijn allemaal verschillen, wezenlijke verschillen, verschillen waar nota bene de Zwitsers hun voordeel mee doen, precies het punt van mijn stuk dus. Ik ontken niet dat er daarnaast ook overeenkomsten zijn, terreinen waarop Zwitserland en de EU samenwerken, en dat ook Zwitserland afhankelijk is van Europa, maar dat is voor de vergelijking lang niet zo interessant als de verschillen.

Hoe kan het voor Zwitserland ooit verstandig zijn om lid te worden van de EU en zich te onderwerpen aan, zoals Tim Habraken schrijft, 'dwingende Europese regelgeving' in ruil voor een verwaarloosbare democratische invloed op de totstandkoming van die dwingende regelgeving? De invloed die Nederland met 26 zetels en twee keer zoveel inwoners als Zwitserland kan uitoefenen in een Europees Parlement dat 751 zetels groot is, is immers al erg beperkt. Mijn vermoeden is dat juist als buitenstaander Zwitserland erin slaagt om meer invloed uit te oefenen dan Nederland op het Europese regelgevingsproces. Precies omdat de EU geen zeggenschap over niet-lid Zwitserland heeft en de Zwitsers dus ook nergens toe kan dwingen.

 
Juist omdat Nederland en Zwitserland van elkaar verschillen is het zo interessant beide landen met elkaar te vergelijken
Pepijn van Houwelingen

Open zenuw
De vele en soms felle reacties op mijn opiniestuk van vorige week laten zien dat met deze vergelijking een open zenuw is geraakt. Net zoals het bestaan van West-Berlijn een bedreiging was voor Oost-Berlijn, staat het Europese project onder druk door het bestaan van Zwitserland. Martin Schulz, de voorzitter van het Europees Parlement, heeft dit zelfs begin dit jaar nog ruiterlijk erkend door buitenbeentje Zwitserland een potentiële bedreiging voor de EU te noemen.

De kern van mijn betoog is dat Zwitserland als niet-lid van de EU niet alleen, zoals professor Tobler lijkt te beweren, 'vrijer' is dan Nederland, maar tegelijkertijd ook goed vergelijkbaar is met Nederland. Zwitserland is namelijk net als ons land economisch erg afhankelijk van de EU en doet het bovendien op veel terreinen beter dan Nederland. Zwitserland heeft afgelopen week niet zijn triple A-rating verloren, om maar wat te noemen. Niemand zal ontkennen dat het als Nederland uit de EU stappen op korte termijn ons veel bloed, zweet en tranen zal gaan kosten maar voor de lange termijn zou dit - net zoals dat voor een verslaafde die wil gaan afkicken het geval is - wel eens de correcte beslissing kunnen zijn.

Kortom, professor Tobler en Tim Habraken zouden denk ik (extra) trots op het land moeten zijn waar ze (deels) wonen en werken. Vooruit, Zwitserland is niet altijd even snel met het doorvoeren van veranderingen - zo mochten Zwitserse vrouwen pas in 1971 naar de stembus - maar door achter te blijven in het Europese integratieproces vliegt de Zwitserse zwarte zwaan juist vrij en fier voorop.

Pepijn van Houwelingen is technisch bedrijfskundige

 
Zwitserland heeft afgelopen week niet zijn triple A-rating verloren, om maar wat te noemen
Pepijn van Houwelingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.