Column

'Zwarte Piet gaat nog veel verder. Dat is goedbedoeld racisme'

Wat moet de Commissie Compromispiet van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed het moeilijk gehad hebben, schrijft columnist Harriet Duurvoort. 'Dit is polderen voor gevorderden.'

et Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE) heeft de Zwarte Piet anno 2014 (L) in het tv-programma Knevel & Van den Brink gepresenteerd. Deze piet heeft geen kroeshaar, is bruin in plaats van zwart, heeft minder rode lippen en draagt geen oorringen. Beeld anp
et Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE) heeft de Zwarte Piet anno 2014 (L) in het tv-programma Knevel & Van den Brink gepresenteerd. Deze piet heeft geen kroeshaar, is bruin in plaats van zwart, heeft minder rode lippen en draagt geen oorringen.Beeld anp

De priemogen van Andries Knevel stonden op een donderend tromgeroffel. Vol verwachting klopte mijn hart. A small step for Piet - uit het schminkpotje alleen wat roetveegjes aanbrengen - but a giant leap for mankind. Wat volgde was een oerhollandse, tragikomische - maar vooral komische - klucht.

Wat moet de Commissie Compromispiet van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed het moeilijk gehad hebben. Dit is polderen voor gevorderden. Zwarte Piet is zwart, daar had Rutte geen misverstand over laten bestaan. Maar verder was wat uitruil mogelijk. Het haar mocht glad (wel zwart), de oorringen mochten weg, de lippen dunner.

Bizarre halfbakpiet
Het leverde een bizarre halfbakpiet op die in zijn welwillende, suffe onschuld nog een veel breder scala aan ooit door het Koninkrijk der Nederlanden geknechte en geknevelde bevolkingsgroepen leek te belichamen. Men zou hier, behalve een creool met gestraight dan wel geweaved haar, nu ook een Hindoestaan, een Indiaan, een Javaan of een Indonesiër kunnen zien. Toegegeven, black hair shops kunnen goede zaken doen als dit de nieuwe Piet zou worden.

Ik was, net als andere critici van de huidige Piet - ik pleit al jaren voor de veegjes-piet, historisch het meest correct want schoorsteentrouw - nogal ontsteld door de nieuwe Piet. En ik niet alleen.

Aleid Truijens schreef zaterdag een wat curieuze column over Zwarte Piet waarin ze stelde dat het Pietdebat lijdt onder 'de vloek van de letterlijkheid'. Je moet het kinderfeest los van zijn historie zien, de mythe boven de feiten stellen. "Want wie alles letterlijk neemt, voelt zich doorlopend gekwetst."

Wat verderop in haar stuk concludeert ze het volgende: 'Het mooie van verhalen is dat ze hun oorsprong ruimschoots overleven, en dan een samenbindende functie krijgen. Personages als Sint en Piet - die wel degelijk een fascistische en racistische oorsprong hebben - stijgen glorieus uit boven hun herkomst. Zij worden van iedereen."

Ik heb het een aantal keer herlezen, maar kan er geen letter chocolade van maken. Afgezien nog van het feit dat Zwarte Piet nu kennelijk ook nog fascistisch zou zijn. Volgens mij dateert Piet van ver voor het fascisme dus ik hoop dat we dat debat in de kiem kunnen smoren.

Daarnaast schreef Ombudsvrouw Annieke Kranenberg over een slecht gevallen Balotelli-cover. Dat een zwarte spierbundelrug met de kop 'dit is een Italiaan' stereotype was, had tot wat commotie geleid.' Net als in de Zwarte Pietendiscussie leidt die term (racisme) meteen tot kortsluiting. Elke nuance dreigt te worden vermorzeld tussen activisten die overal een afrofobie ontwaren en reaguurders die alles politiek correct geneuzel vinden.'

De kern van het probleem vat zij aldus samen: 'Het lijkt ook niet erg zinvol zo'n beladen woord te gebruiken als de intentie duidelijk niet racistisch is.'

Dat, bedacht ik, is ook de kern van het Zwarte Pietenprobleem. Waar een Balotellicover wellicht een voorbeeld is van onbedoeld racisme, gaat Zwarte Piet nog veel verder. Dat is goedbedoeld racisme. Met een snoezigheidsfactor. Wie smelt niet bij die opgetogen gezichtjes - van inmiddels elke kleur, die intense kinderblijdschap als Sint en de Pieten ergens binnenkomen. Ook ik hoor.

Kinderhartjes
Piet ís voor de gemiddelde Nederlander niet racistisch bedoeld. In eerste aanleg niet. Kritiek is een frontale aanval op niet alleen de diep gekoesterde traditie, maar ook op de Nederlandse integriteit die voor geen millimeter kwaad in de zin heeft. Pas als je aan Zwarte Piet komt, en dus aan kinderhartjes, dan krijg je het met duizend procent doelgericht racisme terug. Zoals Anouk ondervond, en vele anderen.

Het blijft pijnlijk. De zwarte page waarnaar Piet gemodelleerd is, was gewoon een tijdje dé must have-accessoire van de ijdele beau monde in de Gouden Eeuw. Nee, in de VS zou het niet kunnen. Maar hier geldt:'Ook al ben ik zwart als roet, 'k meen 't toch goed.'

Prof. Philomena Essed betoogde ooit in haar boek Inzicht in alledaags racisme dat je racisme bespreekbaar moet maken en daarvoor juist de term 'racisme' minder beladen zou moeten zijn. Ze had het over 'de mythe van de tolerantie'. 'Zolang je maar blijft herhalen hoe begripvol de Nederlanders zijn, wordt het bijna een misdaad om als zwarte te zeggen dat het niet zo is. Daarmee raak je namelijk het diepste wezen van de Nederlander.'

De ellende van dit alles is dat ik ook niemand wil kwetsen. Dus neem het niet zo zwaar dat ik een consequente veegjespiet wil zonder pruik. Ik wil verder gewoon onbezwaard tata zijn, dit WK.

Harriet Duurvoort is publicist en columnist van de Volkskrant.

undefined

Tegenstanders van Zwarte Piet hebben in het tv-programma Knevel & Van den Brink een paarse piet met rood haar gepresenteerd. Beeld anp
Tegenstanders van Zwarte Piet hebben in het tv-programma Knevel & Van den Brink een paarse piet met rood haar gepresenteerd.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden