Zuid-Afrikaanse media nemen het op voor Winnie Madikizela-Mandela

Beroering in Zuid-Afrika: wat schreef de internationale pers lelijk over de gestorven Winnie Mandela. In haar eigen land lijkt juist een herwaardering voor haar gaande. Wat schrijven de media daar?

Winnie Mandela Beeld REUTERS

Zelfs nu ze dood is, wordt Mam’ Winnie niet met rust gelaten’, is de kop boven een artikel in de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian. De buitenlandse pers heeft veel woede gewekt met negatieve in memoriams over de maandag overleden Winnie Mandela, schrijft Ra’eesa Pather. Ze las verontwaardigde reacties op sociale media. Over The New York Times bijvoorbeeld, die schreef dat Winnie Mandela’s strijd tegen de apartheid ‘werd overschaduwd door schandalen’. Persbureau Reuters noemde haar reputatie ‘besmeurd’ en schreef hoe de ‘mother of the nation’ veranderde in ‘the mugger of the nation’.

De internationale pers reduceert Winnie Mandela tot twee gebeurtenissen, meent Pather: haar uitroep in 1986 waarin zij de ‘halsbandmoorden’ (brandende autoband om de nek) op vermeende collaborateurs steunde, en de moord op de jonge Stompie door haar informele lijfwacht, de Mandela United Football Club. Al is haar directe betrokkenheid nooit bewezen, stond ze jarenlang te kijk, zoals tijdens de zittingen van de Waarheidscommissie in de jaren negentig.

Maar bij de vrouwen van Zuid-Afrika wekten haar zwakheden en de harde manier waarop ze werd aangepakt juist sympathie. Mannen met misstappen werden niet zo bejegend, ‘vrouwen in Zuid-Afrika weten maar al te goed hoe dat voelt’. Pather: ‘Ze was geen onbereikbaar strijdicoon, maar een uMama met wie vrouwen op ontelbare manieren een band hadden.’

Pather en veel anderen in Zuid-Afrikaanse kranten leggen de nadruk op de tijd dat Winnie Mandela de hoop was in donkere dagen, toen haar echtgenoot Nelson en andere leiders gevangen zaten of in ballingschap campagne voerden. De onderdrukking door het regime was buitengewoon gewelddadig. Winnie Mandela was een speciaal doelwit, met langdurige eenzame opsluiting en jarenlange verbanning en huisarrest in het gehucht Brandfort. En eindeloze intimidaties.

Gehard

Marelise van der Merwe zoekt in die geschiedenis een verklaring voor het geweld waarbij Winnie zelf betrokken was. Ze citeert in een postuum op de site Daily Maverick Winnie zelf uit haar autobiografische boeken. ‘De jaren in de gevangenis hebben me gehard.’ En eenzame opsluiting is bedoeld om je te reduceren tot ‘een lichaam zonder een ziel’.

Van der Merwe besteedt wel ruimte aan het schrikbewind dat Winnies ‘voetbalclub’ in de buurt rond haar huis in Soweto voerde. Ze haalt de Britse journalist John Carlin aan, die eerst totaal overdonderd was door de schoonheid en charme van Winnie Mandela, maar totaal van mening veranderde toen hij onderzoek ging doen in de buurt. Van der Merwe noemt ook haar veroordeling in 2003 voor bankfraude en corruptie. Maar in de meeste in memoriams overheerst nu begrip.

Niet alleen 'de vrouw van'

Hoogleraar Shireen Hassim schrijft in de Mail & Guardian: ‘Haar leven was overstelpt met tragedies, drama’s en de verwachtingen van een wereld hongerig naar bijna goddelijke helden om alle dromen op te projecteren en eendimensionale schurken om te overladen met woede. En toch zijn het misschien de kleinere, intiemere verhalen van ons vallen en opstaan om een betere wereld te maken die ons de betekenis van het leven van Winnie kunnen laten waarderen.’

‘Ja, ze maakte tragische vergissingen in de hitte van de burgeroorlog’, maar Hassim vindt dat Winnie erkenning is onthouden: ze was niet alleen ‘de vrouw van’; ze had politieke ideeën – ze kon die met veel overtuiging overdragen in toespraken; ze was een sterke vrouw met een radicale stem, waarmee de mannen van het ANC moeite hadden.

Vogelvrij

De journaliste Zubeida Jaffer verwoordt de ambivalentie mooi in de Cape Times: ‘Winnie Mandela was onbreekbaar, maar niet zonder littekens’. Jaffer was erbij in de jaren tachtig, toen ze ‘enkele zeer verkeerde afslagen nam’ en ‘verdeeldheid bracht onder de anti-apartheidsactivisten’. Maar ‘ondanks dat alles was er geen moment dat zij mijn sympathie verloor’. ‘Haar verschijning inspireerde elk moment zulk vertrouwen en bracht zoveel hoop voor velen om de strijd vol te houden.’

Jaffer begrijpt haar omdat ook zij ‘werd gemarteld, een reisverbod kreeg , met de dood werd bedreigd.’ ‘En ik zag hoe mijn persoonlijkheid en hele wezen veranderde. Als ik naar haar keek in die afgrijselijke jaren herkende ik de onvermijdelijkheid van hoe zij verhardde.’ Ook Jaffer hekelt de buitenlandse journalisten die goede sier maakten met verhalen over Winnie. ‘Ze waren dol op haar, maar toen ze één verkeerde stap zette, werd zij vogelvrij verklaard.’

Ontzag

Mahlatse Mahlase (van de site news24) zag Winnie Madikizela-Mandela drie weken geleden voor het laatst: ‘Ze had nog altijd die verpletterende warme glimlach.’ ‘Ondanks de negatieve dingen in haar leven, was ik altijd vol ontzag voor haar omdat ze zo’n opmerkelijke zwarte vrouw was.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden