Opinie

Zou je zelf in de schoenen van een vluchteling willen staan?

Zolang wij onszelf met een ideologie, nationaliteit of geloof identificeren, zullen wij een oorzaak van oorlog zijn.

Vluchtelingen bij de opvang Heumensoord in Nijmegen. Beeld anp
Vluchtelingen bij de opvang Heumensoord in Nijmegen.Beeld anp

Sinds de Syrische burgeroorlog en de oorlog met IS zijn er grote groepen vluchtelingen naar Europa getrokken, weg van de ellende, op weg naar een leven met betere vooruitzichten en vooral meer veiligheid. Het is te begrijpen dat mensen vluchten als de plaats waar ze wonen wordt gebombardeerd of als hun woonplaats wordt ingenomen door een tiranniek regime dat in zijn veroveringstocht dood en verderf zaait.

Helaas is het voor deze mensen moeilijk om een nieuw bestaan op te bouwen en worden zij in Europa zelfs argwanend buiten de deur gehouden. Er is klaarblijkelijk weinig oog voor wat ons verbindt met deze mensen en etnocentrisme en egoïsme lijken het te winnen van naastenliefde en empathie.

Deze crisis en hoe wij daar mee omgaan, geeft een goed beeld van de conditie van de westerse cultuur en legt op pijnlijke wijze haar gebreken bloot. Het is zoals Jiddu Krishnamurti het zegt, dat er oorlog zal zijn zo lang er nationalisme is en wij onszelf met een ideologie, nationaliteit of geloof identificeren. Zo lang wij ambitieus blijven en de top van onze maatschappij willen bereiken, zullen we een oorzaak van oorlog zijn. Dat is een interessant inzicht om over na te denken.

In onze drang om iemand te zijn of ergens bij te horen, bouwen wij een bepaalde identiteit op die sterk beïnvloed wordt door onze omgeving en de cultuur waarin wij leven. Je conformeren aan een groep kan automatisch betekenen dat je ook de normen, waarden en vooroordelen van die groep overneemt. Zo zijn er veel mensen die een mening hebben over andersdenkenden die buiten de eigen sociale groep vallen. Op die manier zal er altijd conflict zijn, omdat mensen zich afzetten tegen mensen die anders zijn dan zij.

Krishnamurti

Iets wat ook niet meehelpt is dat veel mensen behalve etnocentrisch, ook erg materialistisch en competitief zijn, waar Krishnamurti ook de aandacht op vestigt. Geld en status zijn samen de nieuwe religie van de westerse wereld geworden en wie het wil maken in het leven maakt carrière en bereikt de top van de samenleving. Status hangt samen met geld en wie de nieuwste luxeproducten heeft, wordt door anderen aanbeden als een nieuw soort heilige.

De keerzijde van dit materialisme is echter dat als de een heel veel heeft, de ander het met minder moet doen. Zo strijden mensen onderling voor de beste positie en hebben zij steeds minder oog voor de medemens. Als je zelf maar succesvol bent, lijkt men te denken.

De reden dat ik hier Krishnamurti aanhaal, is dat ik zijn gedachtegoed goed toepasbaar vind op de huidige staat van onze westerse cultuur. Conflicten los je niet op door de symptomen te bestrijden. We kunnen een hek aan de rand van Europa zetten, maar de problemen zullen er nog steeds zijn. De mensen zullen onder nog slechtere omstandigheden moeten leven en zullen nog gevaarlijker tochten moeten ondernemen in de hoop aan hun ellende te kunnen ontsnappen.

Zien wij niet dat deze mensen hier echt niet voor de lol komen, maar dat het mensen in nood zijn, die vrezen voor hun leven? Je laat je familie, baan en koophuis niet achter omdat je wilt profiteren van de hardwerkende westerling, maar omdat je niet wilt sterven in een oorlog waar je niks mee te maken hebt.

Herbezinning

Waar de mens op dit moment veel meer behoefte aan heeft, is een grondige herbezinning op zijn normen en waarden en meer inzicht in wat er echt toe doet. We weten allemaal dat geld uiteindelijk niet gelukkig maakt en dat het heel andere zaken zijn die betekenis geven aan het leven.

Als we een gelukkiger samenleving willen, zullen we daar allemaal aan moeten bijdragen. Het begint dan niet met het vaststellen van allerlei problemen en het wegnemen daarvan, maar met het besef dat egoïsme en materialisme leiden tot verdeeldheid.

Zo zijn we op dit moment bang dat de vluchtelingen die Europa binnen komen onze eigen positie zullen verslechteren. Ze zouden onze banen afpakken, hier willen teren op ons belastinggeld en zich niet willen aanpassen aan onze cultuur. Zonder echt iets te weten over deze vreemdelingen gooien mensen op die manier de deur dicht. De vluchtelingen hebben dan nog niks verkeerd gedaan, maar de uitsluiting vindt plaats door de mensen die niet open staan voor anderen.

Uiteindelijk zullen het dus niet meer geld, een nieuwe wetgeving of een harder politieoptreden zijn die de problemen van onze tijd zullen oplossen, maar inzicht, begrip en mededogen. Stel jezelf de simpele vraag of je zelf in de schoenen van die ander zou willen staan, en het antwoord zal een richtlijn zijn voor je handelen. Als je begrijpt hoe erg de pijn van een ander is, wil je die pijn oplossen.

Zou je immers iemand die in een gracht aan het verdrinken is en om hulp roept niet helpen? In dat licht moeten we de honderden vluchtelingen zien die al verdronken zijn tijdens hun gevaarlijke tocht naar Europa. Daarbij is het ook goed om dit als een spiegel te zien, waar we eerlijk in moeten kijken, opdat we zullen zien waar het aan schort in de samenleving.
Uiteindelijk zijn we allemaal mensen en hebben we elkaar nodig om de samenleving op te bouwen waarin we allen gelukkig kunnen samenleven.

Ludwin Jeurissen is leraar Nederlands.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden