OpinieEen wereld

Zorg voor onze buren is een zaak van eigenbelang

Een virus wijst ons op waarheden die we vergeten leken in deze tijd van ‘onze natie eerst’, betoogt Federica Mogherini.

‘Una canzone per l’Italia’, zingen inwoners van Rome samen vanaf hun balkons.Beeld Andreas Solaro / AFP

Tot een paar weken geleden zou niemand hebben betwijfeld dat de duidelijkste trend in de wereldpolitiek ‘go national’ was. Unilateralisme en ‘zero-sum game’-logica ­leken het nieuwe normaal: ‘Als ik wil winnen, moet jij verliezen’ en ‘Ik eerst’.

Dat soort frasen leken het algemeen aanvaarde en bijna onbetwiste kenmerk van deze eeuw. Je vond het in vele varianten, op elk continent, bij elke politieke groepering en binnen sommige internationale organisaties. Nog maar weinigen pleitten voor internationale samenwerking, multilateralisme, win-winoplossingen en het zoeken naar een compromis, met aandacht voor gemeenschapsgevoel in plaats van een puur individualistische kijk op de samenleving.

Nu de pandemie van het corona­virus om zich heen grijpt in de hele wereld, zo veel mensenlevens bedreigt en onze dagelijkse manier van leven op zijn grondvesten doet schudden, moeten we ons afvragen of dit paradigma dominant blijft. Zal de pandemie die houding versterken of zullen we er andere lessen uit trekken?

Kan een virus de veronderstellingen waarop de huidige wereldpolitiek rust overhoop gooien? Zal het ­virus ons dwingen ons te richten op wat echt belangrijk is, wat ons als mensheid verenigt, of zal het juist het gevoel van angst, gevaar en argwaan aanwakkeren, het giftige taalgebruik en gedrag dat onze samenlevingen al heeft verziekt en onze daadkracht deels heeft weggenomen? Of gebruiken we deze crisis om een aantal ­fouten uit de afgelopen jaren bij hun naam te noemen, en om onze route eindelijk weer te bepalen naar de werkelijkheid?

De pandemie vertelt ons een paar dingen luid en duidelijk. Hier volgen enkele simpele lessen.

Eén: de wereldgemeenschap bestaat. Wat ver weg gebeurt, heeft hier en nu consequenties (zelfs van levensbelang). Een nies op het ene continent heeft direct gevolgen op een ander. We zijn verbonden, één. Alle pogingen om grenzen te trekken als scheidslijnen en mensen te classificeren naar nationaliteit, etniciteit, geslacht of geloof – dat allemaal verliest plotseling betekenis, als al onze lichamen aan hetzelfde virus worden blootgesteld, waar we ons ook bevinden.

Twee: ik heb er belang bij dat het goed gaat met mijn buren. Als mijn buur een probleem heeft, heb ik dit ook. Dus, als ik zorg voor mijn buur, dien ik ook mijn eigenbelang. In de verbonden wereld van nu is de enige manier om voor jezelf op te komen, zorgen voor anderen. Solidariteit is het nieuwe egoïsme.

Drie: oplossingen die mondiaal worden gecoördineerd zijn nodig, hard nodig. Dit vergt investeringen in internationale organisaties. Als u denkt dat we uit deze situatie kunnen komen door nationale maatregelen te treffen, probeert u, zoals wij in Italië zeggen, ‘de zee leeg te scheppen met een lepel’.

Vier: alleen politieke beslissingen gebaseerd op wetenschappelijk inzicht zijn rationeel en zinvol. Wetenschappelijk bewijs is de enige betrouwbare referentie die we hebben. Gelukkig hebben we duizenden jaren geïnvesteerd in wetenschap, over de hele wereld, geen beschaving uitgezonderd. Met goede reden: beslissingen nemen zonder solide basis, op grond van kortzichtige politieke of economische overwegingen, is eenvoudigweg gevaarlijk.

Vijf: gezondheid is een zaak voor de samenleving. Het is niet gewoon een privéaangelegenheid. Het is een kwestie van nationale en internationale veiligheid en van economische voorspoed. Daarom heeft gezondheidszorg adequate en blijvende overheidsinvesteringen nodig en een collectief verantwoordelijkheidsgevoel, dat door elke burger wordt gedeeld.

Besmetting voorkomen is niet alleen een levensreddende noodzaak voor individuen, het levert een vitale bijdrage aan het overleven van gemeenschappen, aan het kunnen functioneren van de zorg en uiteindelijk ook van de staat.

Zes: het is nodig voor de wereldeconomie dat mensen gezond blijven. Investeren in gezondheidszorg door de overheid, en in medisch onderzoek, draagt bij aan bloeiende economieën in de wereld. Productie, consumptie, handel en diensten – de basis van ons economische systeem – hebben gezonde mensen nodig. It’s the economy, stupid!

Zeven: goed functionerende democratische instellingen zijn letterlijk van levensbelang voor ons. We zien de waarde van veel dingen niet, tot we ze dreigen te verliezen. Als democratie wordt gezien als een last, als iets dat snelle en effectieve maatregelen in de weg staat, wordt de roep om meer autoritaire manieren van besturen luider. Dat heeft negatieve effecten op onze rechten en vrijheden. We moeten onze democratische instellingen versterken als een investering in onze gezondheid, onze veiligheid, vrijheden en rechten.

Acht, de laatste maar niet onbelangrijkste les: niets is waardevoller dan het leven. Dat vergeten we nog wel eens. Het klinkt als een dooddoener, maar kennelijk moeten we terug naar de wezenlijke dingen.

Elke crisis kan worden gebruikt om lessen te trekken uit in het verleden gemaakte fouten, om beleid aan te passen, van koers te veranderen, om zaken te herstellen waarvan we niet eens hadden gemerkt dat ze stuk waren gegaan. Alles hangt natuurlijk af van wat individuen in de wereld gaan doen, vooral bestuurders en politici. Maar uiteindelijk moeten wij allen kiezen. Wordt deze crisis misbruikt voor kortstondig gewin voor enkele individuen of zal het een aansporing blijken om de realiteit onder ogen te zien.

Dit is geen idealisme, maar puur realisme.

Federica Mogherini was tot eind 2019 hoge vertegenwoordiger van de EU. Ze woont in Milaan.

© Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden