column Harriët Duurvoort

Zorg dat ook autistische leerlingen gebruik kunnen maken van het recht op thuisonderwijs

De autistische dochter van Sas Boot zat al een jaar thuis en raakte steeds meer in de put. Omwille van haar begon ze zelf een schooltje voor autisten, ­Acato, in Rotterdam. Inmiddels krijgen dertig kinderen en jongeren er les die lang hebben thuisgezeten, omdat ze vastliepen in het regulier of speciaal onderwijs. Sommigen zijn erg slim, anderen normaal of hebben een disharmonische intelligentie. Thuiszitters zijn niet zelden jongeren met een vorm van autisme. Ze hebben baat bij rust en maatwerk dat elders in het onderwijs moeilijk realiseerbaar blijkt.

Acato wil hen verleiden weer nieuwsgierig te worden. De school biedt structuur, maar gunt leerlingen ook de vrijheid hun eigen interesses te volgen. Ze zijn er helemaal opgebloeid. Ze hebben weer sociaal contact, wennen aan een lesrooster. Er wordt vaak een-op-een gewerkt met normaal bevoegde docenten.

Acato werd, zoals vaker bij dit soort informele thuiszittersinitiatieven, niet betaald met onderwijsgeld maar vanuit een zorgbudget.Vergeet een bijdrage uit de opgepotte 238 miljoen van de samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs. Acato deed het met een bescheiden bedrag uit het gemeentelijk Jeugdwetbudget, via dagbestedings-pgb’s. Maar afgelopen week is Acato de wacht aangezegd. Na de meivakantie moet de school dicht.

Voor een leerling als Gerben is dat een enorme klap. Hij is 17 en heeft zijn levenslust weer teruggevonden op Acato. Een opgewekte jongen met een zachte energie. Hij heeft ­autisme en is erg slim. Op de basisschool vond hij geen aansluiting bij zijn medeleerlingen en werd hij ­gepest. Op het vwo begon hij voortvarend, totdat hij steeds vaker dichtsloeg door een teveel aan prikkels. Hij stapte over naar de havo op het voortgezet speciaal onderwijs; daar ging het goed mis. Hij begon aan ernstige slapeloosheid te lijden, kwam lang thuis te zitten, en die uitzichtloosheid resulteerde in een ­depressie. Toen hij bij Acato begon, stond hij op het punt te worden opgenomen in een psychiatrische jeugdinstelling. Op deze kleine school bloeide hij op. Vol trots laat hij de kleine schoolbibliotheek zien, waarvan hij een van de initiatief­nemers is. Hij droomt er van om schrijver te worden.

Thuiszitten blijft sinds de invoering van het passend onderwijs een hardnekkig probleem. Oud-kinderombudsman Marc Dullaert kwam in februari met een rapport waarin hij pleit voor ‘doorbraakteams’ om thuiszitten tegen te gaan. Een keuze voor dwang en drang. Daardoor kunnen ouders worden geconfronteerd met een zogenaamde veiligthuismelding (dat er geen sprake is van huiselijk geweld of misbruik) of er wordt gedreigd met een uithuisplaatsing. Een intimiderende aanpak, die de toch al zwaarbelaste goedwillende ouders van thuiszitters in het nauw drijft. Het kind staat niet centraal, maar het onderwijs­systeem, vindt Boot. Dat is de mal waarin het kind gegoten moet worden, goedschiks of kwaadschiks.

Kleinschalige initiatieven van ­ouders van thuiszittende autisten worden intussen vaak de nek omgedraaid en zijn volledig overgeleverd aan de luimen van gemeenten, die toch al kampen met grote tekorten bij de jeugdzorgbudgetten. Rotterdam stelde als eis aan Acato dat ­het zou gaan samenwerken met een grote aanbieder van speciaal ­onderwijs: Boor. Die instelling saboteerde de samenwerking, omdat de aanpak van Acato te afwijkend was. Men wilde de kinderen gewoon invoegen in het eigen aanbod, ook al leverde dat in het ­verleden mogelijk een schooltrauma op.

De PvdA gaf onlangs aan art. 23, over de regeringsverantwoordelijkheid voor het onderwijs, te willen aanpassen in verband met de situatie bij het Amsterdamse Cornelius ­Haga Lyceum. Misschien kan dan meteen naast religieuze diversiteit ook neurodiversiteit worden meegenomen, waardoor ook ­alternatieve vormen van onderwijs een wettelijke basis krijgen. Voor thuiszitters met bijvoorbeeld ­autisme is individueel maatwerk de enige oplossing. Thuisonderwijs wordt in de Nederlandse wet slechts beperkt toegestaan op grond van ‘richtingbedenkingen’: als je aantoont dat je geen school kunt vinden met jouw geloofsovertuiging. In de praktijk zijn het een handvol streng gereformeerden en salafisten die een beroep kunnen doen op dit thuisonderwijsrecht. Maar als je kind ernstige psychische schade oploopt in het regulier of speciaal ­onderwijs, is er geen wettelijke grond om bijvoorbeeld een tijdje thuis­onderwijs te geven of een alternatieve, kleinschalige vorm van ­onderwijs te organiseren.

Harriët Duurvoort is publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden