ColumnFlorence van de Haar

Zorg dat je activisme meer is dan een rage

In het licht van de Black Lives Matter-beweging verschijnen langzaam maar zeker de ware kleuren van mijn generatie aan de horizon. Neohippies hoor ik zeggen: verandering hoef je niet te forceren, want we zijn allemaal mensen van vlees en bloed die in the end hetzelfde willen, namelijk geliefd worden. Zucht. Een Nederlands-Turkse moslim vertelde vol trots dat een van de eerste moslims een zwarte man was. Heel mooi, maar daarmee tackel je racisme onder moslims nog niet. Weer iemand anders omschreef de demonstratie op de Dam als ‘een klap in het gezicht’, omdat het niet eerlijk was dat er wél werd gedemonstreerd terwijl zij niet bij opa en oma op bezoek mocht. Kinderachtig.

Allemaal niet per se heel constructief, maar de reactie die mij het meest verraste is die van mijzelf en andere net wakker geworden witte, jonge, hoogopgeleiden. En dan met name de reactie online. Daar is namelijk opeens de perfecte mogelijkheid ontstaan om je van je meest woke kant te laten zien. Niet ten behoeve van echte verandering, maar haast om elkaars ogen uit te steken met recent verworven kennis. Bijvoorbeeld over institutioneel racisme, een term die deze groep sinds een paar weken graag gebruikt. Veilig achter laptop en smartphone stapelt de verontwaardiging over ongelijkheid zich op. Te beginnen met 20 seconden de handen grondig wassen in onschuld: ik vind het vreselijk wat er allemaal gebeurt! Gevolgd door een portie nieuwe denkbeelden: wat in Amerika gebeurt, gebeurt hier ook! White privilege is real! White silence is violence! Met als kers op de taart voor het slapengaan een klopje op eigen schouders.

Voorbij waaien

Natuurlijk storten sommigen zich daadwerkelijk in materie rondom Black Lives Matter. Maar ook een groot deel laat het als een rage weer voorbij waaien. Het gevaar van die vluchtigheid is dat er een heleboel informatie wordt gedeeld, zonder aandachtig en kritisch naar bronnen te kijken. Neem de meest recente trend op sociale media: vrouwen die een zwart-witfoto van zichzelf plaatsen met daarbij de hashtags #womensupportingwomen en #challengeaccepted. Het was een tijd vaag over wat de oorsprong van die actie precies was, maar toen dit eenmaal duidelijk werd, had half Nederland al lang en breed een zwart-witfoto geplaatst. Het is oppervlakkig, projectmatig en tijdelijk activisme. Iets wat je gewoon maar even gedaan moet hebben zodat je weer bij het coole groepje mag horen.

Actief verdiepen en de overstap maken naar actie lijkt overigens álle jongeren niet echt te interesseren. We nemen tenslotte ook met z’n allen genoegen met onderbetalende bazen, flexwerken zonder pensioen, veel te dure woningen en studieschulden tot het dak. Veel jongeren laten vakbonden, collectieven en organisaties links liggen. Wellicht heeft het neoliberalisme sinds de jaren tachtig geleid tot deze vorm van individualisme waarin we niet langer collectief opstaan tegen ongelijkheid en onrecht?

Geen ongemakkelijke gesprekken

Ik kan er met mijn pet niet bij, en ook niet met mijn hoge hoed. Want online is het misschien nu Black Lives Matter wat de klok slaat, maar op terrassen hoor ik witte generatiegenoten weinig ongemakkelijke gesprekken voeren. Racistische opmerkingen van (oudere) familieleden worden ook genegeerd; nu effe geen zin in. Waarom voel je geen enkele drang of noodzaak om je erin te verdiepen? Je bent dus tegen racisme, maar je leert, doneert en demonstreert niet? Hoe oprecht en actief is jouw anti-racisme eigenlijk? Ik zal niet zeggen ‘kijk in de spiegel’, maar doe eens voor de gein. Sommigen van ons kijken namelijk bewust de andere kant op. En sommigen verschuilen zich achter het beeld dat ze willen dat de buitenwereld van hen ziet.

Moeten we écht filmpjes van politiegeweld in Nederland zien voor we geloven wat niet-witte jongeren al jaren zeggen? Begrijpen we jongens als rapper Boef écht pas zodra we een driedelige documentaire over zijn leven krijgen voorgeschoteld? En denk je nou écht dat je, omdat je jezelf geen racist vindt, onderling nog best het n-woord kan gebruiken?

Nee, dat kan dus niet. Verwacht ook niet dat zwarte mensen jou alles gaan uitleggen. Zoek het zelf op. Dat je niet alles weet, is geen moreel falen, maar als jouw activisme slechts een rage is, gaat het wel die kant op.

Florence van de Haar is acteur en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden