ColumnSheila Sitalsing

Zonder klokkenluiders zouden we nergens zijn

Het WODC, een onafhankelijk wetenschappelijk onderzoeksbureau dat vooral het ministerie van Justitie bedient bij het onderzoeken van nut en haalbaarheid van beleidsvoornemens, kennen we nog van de klokkenluider. Die stapte niet zo lang geleden naar Bas Haan van Nieuwsuur toe om zich te beklagen over politieke sturing op het ministerie.

Hadden ze bij het WODC net na serieus onderzoek geconcludeerd dat de overlast rond coffeeshops wel meeviel, bleek dat tegen het zere been van de minister, toen nog Ivo Opstelten, die in het kader van Keihard Aanpakken en Normaal Doen juist alles wilde laten dichtspijkeren. Liet hij een ambtenaar naar het WODC schrijven: ‘Wij kunnen met wat wij nu hebben niet instemmen.’ Vonden ze kennelijk heel normaal daar: niet de plannen van de minister aanpassen aan de feiten uit het onderzoek, maar de feiten van het onderzoek net zolang proberen bij te sturen dat ze beter pasten bij de plannen van de minister.

Na de klokkenluider kwam een berouwvolle minister van Justitie op televisie de opvolger van de opvolger van Opstelten en er kwam een opgewonden debat in de Tweede Kamer en er kwamen plechtige beloften om onafhankelijke onderzoekers niet langer voor de voeten te lopen of te intimideren.

Kennelijk heeft dat geholpen, want gisteren berichtte deze krant omstandig over de merites van bed, bad, brood en begeleiding in een 24-uursopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers die het land niet meteen willen of kunnen verlaten. De mensen kunnen er in alle rust hun toekomst plannen en verlaten het land sneller en geruislozer dan wanneer je ze bij onvoldoende medewerking aan hun uitzetting de straat op schopt, in de hoop dat het probleem vanzelf verdwijnt als je maar ‘wegwezen!’ snauwt en hardnekkig de andere kant op blijft kijken. Is gebleken uit onderzoek van het WODC.

Die bevindingen staan haaks op het leerstuk van de aanzuigende werking, dat stelt dat die malle buitenlanders desnoods kruipend hierheen komen als ze horen dat je hier gratis een boterham kunt krijgen, ook al heb je geen verblijfsvergunning. Het is een geloofsartikel in bepaalde politieke kringen. En, voor zover bekend, niemand die het gewaagd heeft de onderzoekers bij te sturen. Noem het de triomf van de klokkenluider.

Zonder klokkenluiders zouden we nergens zijn. Zonder mensen die bijtijds aan de bel trekken, of strategisch informatie lekken naar de pers, wanneer macht zichzelf weer eens voorbijloopt. En een vriendje benoemd probeert te krijgen op een mooie internationale positie bij de Wereldbank in Washington bijvoorbeeld, ook al is dat vriendje evident volslagen ongeschikt. Want Mark Rutte kiest normaal ‘voor kwaliteit’, gewoon normale werklozen moeten van zijn partij verplicht solliciteren bij de plantsoenendienst, hij is wars van vriendjespolitiek, en de integriteit in eigen VVD-gelederen vindt hij enorm belangrijk. Maar voor Halbe Zijlstra maakt hij graag een uitzondering en zet hij alle vier opvattingen fluks opzij.

Het gaat niet gebeuren. Dankzij een klokkenluider die bijtijds naar het AD stapte om de publieke opinie te mobiliseren, opdat die publieke opinie zich een dag lang kon vermaken met opgewarmde datsjagrappen. Noem het de triomf van de klokkenluider.

Lang leve het land waarin klokkenluiders de macht trotseren. Voor Zijlstra is er vast nog een vacature achter de vaat in een 24-uurs voorziening voor bed, bad en brood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden