COLUMNErdal Balci

Zonder ‘andere mensen’ is geen redding nabij

Het type vaccin dat sinds ­vorige week ook in Nederland in de armen wordt gezet en ons uit de corona­crisis zal halen, werd door de bio­chemicus Katalin Karikó uitgevonden en door het echtpaar Ugur ­Sahin en Özlem Tureci ontwikkeld. Mensen die met hun persoonlijke geschiedenissen migratieroutes hebben getekend tussen Hongarije, Amerika, Turkije en Duitsland. Migranten, die vierhonderd jaar nadat de eerste ‘gewone mensen’ op schilderijen verschenen, als voorbode van een nieuw tijdperk mondjesmaat het wereldtoneel betreden om mens en aarde te redden.

Over die schilderijen gesproken: Johannes Vermeer was revolutionair omdat hij de schoonheid van de mensen die tot dan niet waardevol genoeg werden geacht om verf aan te verspillen, op glorieuze wijze vereeuwigde. Dankzij Vermeer hebben we nu een band met de doorsneevrouwen van toen. In feite liet de grootmeester niet alleen de schoonheid van de gewone mensen in ­Europa zien, hij bracht zo ook het nieuws dat een nieuwe tijd was aangebroken waarin die gewone mensen hun talenten konden tonen.

Jammer genoeg slaagden alleen volkeren uit de westerse wereld, ­Japan en Zuid-Korea erin deze grote sprong voorwaarts te maken. Het overgrote deel van de mensen heeft nog steeds niet de route van emancipatie en kansengelijkheid kunnen bewandelen. En dat is precies het grote drama van onze tijd. Een groot drama voor mensheid en natuur omdat die juist nu, in deze eeuw van klimaatverandering, overbevolking, economische crises, armoede en de niet-aflatende aanvallen op democratieën, verstoken moeten blijven van ideeën en potentie.

Het door migranten ontwikkelde vaccin brengt straks het normale leven terug, zodat we vanaf de zomer weer oog in oog staan met boven­genoemde existentiële kwesties. Te grote kwesties om te vloeren met een zonnepaneel op het dak, een stem op een geestverwant of mee­betalen aan de waterput in Afrika. Lovenswaardige acties weliswaar, maar niet meer dan een glas water om een bosbrand te blussen. Ontwikkelde volkeren hebben we nodig. Volkeren die, zoals in de VS gebeurde, tot het bittere einde strijden om hun democratie te redden. Hadden de Amerikanen zwakkere democratische instituties en wat minder strijdbare burgers, dan was het land nu van Trump geweest, zoals Erdogan al achttien jaar Turkije bezit.

Mensheid en natuur hebben meer dan ooit de bijdrage van de mensen nodig die, omdat ze toevallig op de verkeerde plek zijn geboren, aan de zijlijn staan. De wereld zit verlegen om hun talenten, om hun creativiteit, om hun uitvindingen, om hun protest, om hun intellectuele bijdragen, om hun leiderschap… De migranten, die als de vrouwen op de doeken van Vermeer mondjesmaat ten tonele verschijnen, geven ons eigenlijk het antwoord op hoe die rijkdom voor de hele mensheid en voor de natuur gewonnen kan worden. Ugur Sahin en Özlem Tureci zijn topwetenschappers geworden en hebben het vaccin kunnen ontwikkelen omdat ze het geluk hadden als kinderen van Turkse migranten deel te kunnen worden van de Duitse moderniteit, en in een democratie alle academische vrijheid hadden.

Miljarden anderen komen op de wereld en sterven zonder iets met hun talenten te kunnen doen. Nu is de nood hoger dan ooit en wordt het tijd voor een andere benadering van deze kwestie. Het is de hoogste tijd het cultuurrelativisme, dat sinds de jaren tachtig de dominante ideologie is in de westerse wereld, los te laten. Het is namelijk een grote leugen dat wat goed is voor westerlingen misschien niet goed is voor anderen. Wat goed is voor de westerling, is goed voor iedereen. Individuele vrijheden, gelijkheid van man en vrouw, secularisatie en democratie zijn universele waarden waarop ieder mens en iedere gemeenschap recht heeft. Ze brengen niet alleen persoonlijk geluk, maar op de lange termijn ook een vaccin tegen het virus, de collectieve weerstand tegen een smeerlap als Trump, medicijnen tegen ongeneeslijke ziektes en hopelijk talloze ideeën en uitvindingen om het klimaat te redden.

Ugur Sahin en Özlem Tureci sierden vorige week de cover van het prestigieuze Amerikaanse Time. Mogelijk ben ik door mijn Turkse achtergrond wat gekleurd, maar ik vind die foto net zo mooi als Vermeers Het melkmeisje. Omdat het vier eeuwen na de eerste gewone mensen op het doek, nu de beurt is aan de ‘andere mensen’ van onze tijd om te schitteren. Breken we samen de tegenwind van de cultuurrelativisten, dan is de redding van mens en aarde nabij. 

Erdal Balci is journalist en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden