OpinieCorona-zondebok

Zoeken naar een zondebok bij corona lijkt een heilloze weg

De eerste schadeclaims vanwege coronaschade zijn al ingediend: maar hoe reëel zijn zulke eisen, vragen Bertho Nieboer en Fabian Berkhof zich af.

Sergio Mattarella, president van Italië (midden), Giorgio Gori, burgemeester van Bergamo (2e van rechts) en President van de regio Lombardije (links) op de monumentale begraafplaats van Bergamo, nadat ze kransen legden om de slachtoffers van het coronavirus te herdenken.Beeld AFP

Nu de kruitdampen van de eerste (en hopelijk enige) grote golf van Europese covid-19-patiënten langzaam is opgetrokken, komt als vanzelf de schuldvraag naar boven. Een patroon dat wij herkennen uit respectievelijk de medische en juridische praktijk: na een calamiteit is er eerst het overleven, daarna het verwerken en vervolgens de reflex van het zoeken naar een zondebok. 

In overdrachtelijke zin zou je kunnen zeggen dat die zoektocht in het menselijk dna zit, met als eerste voorbeeld de parabel van Adam en Eva: God vraagt aan Adam waarom hij van de verboden vrucht heeft gegeten, Adam geeft de schuld aan Eva, die op haar beurt de slang weer de schuld geeft. 

Recente corona­gerelateerde voorbeelden zijn de groepsclaim die is neergelegd bij de rechtbank van Tirol namens 4.500 wintersporters, onder wie 331 Nederlanders, en de aangifte die tientallen bewoners van Bergamo tegen de overheid hebben ingediend omdat die het virus compleet onderschat zou hebben. De Facebookgroep Noi denunceremo (‘Wij doen aangifte’) kent inmiddels ruim 59 duizend leden. Het is wachten totdat ook in ons land de eerste aansprakelijkheidskwesties zich aandienen. Wel zagen we inmiddels een aantal claims richting het laboratorium van het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Dordrecht vanwege vals-positieve testen; de motivatie was dat men door de verplichte isolatiemaatregelen persoonlijke schade zou hebben ondervonden.

Hebben dergelijke claims kans van slagen? Is het aannemelijk dat in een procedure bewezen kan worden van wie iemand het coronavirus heeft overgedragen gekregen en kan dat dan ook die persoon worden aangerekend? 

Buiten contractuele relaties, zoals bijvoorbeeld de arbeidsrelatie tussen een werkgever en werknemer, geldt volgens ons recht het principe van de onrechtmatige daad (beschreven in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek); alleen op basis daarvan zou een vordering kunnen worden toegewezen. Om te spreken van een onrechtmatige daad is vereist dat er is voldaan aan de eisen die de wet op dit punt stelt: 1) er moet aantoonbaar sprake zijn van schade; 2) er moet een onrechtmatige gedraging verricht zijn, zoals bijvoorbeeld het overtreden van de anderhalvemeterregel of een gedraging in strijd met wat in het maatschappelijk verkeer betaamt; 3) er moet een causaal verband tussen de gedraging en de schade zijn, dus moet komen vast te staan dat de besmetting evident afkomstig is van de gedaagde partij; 4) deze moet voorts toegerekend kunnen worden aan deze persoon; en er dient 5) sprake te zijn van relativiteit, omdat de overtreden norm ­bescherming moet bieden tegen de geleden schade.

Ons inziens zal met het oog op het percentage vals-negatieve testen tot wel 30 procent en het ontbreken van een unieke ‘rna-code’ per virusstam vrijwel niet aan de 3de en 4de eis worden voldaan.

Wie eist bewijst immers. Ook is niet duidelijk of de gegeven overheidsregels beogen bescherming te bieden tegen de schade, zoals die door het slachtoffer is geleden (punt 5).

GGD-directeur Sjaak de Gouw heeft recent in een interview verklaard dat het meestal niet lukt om te achterhalen waar besmette coronapatiënten het virus hebben opgelopen. Daar zou de nieuw te lanceren corona-app verandering in moeten brengen.

Wij vragen ons dat in het licht van het voorgaande af: wie gaat er vrijwillig meewerken aan het leveren van bewijs voor de onder punten 3 en 4 genoemde vereisten en daarmee het risico lopen om aansprakelijk te worden gesteld?

Wij verwachten de aankomende tijd ondanks het voorgaande een toename van het aantal claims en aanklachten na schade door coronabesmettingen. Door de eis van identificatie bij bijvoorbeeld restaurants wordt de mogelijkheid om de mogelijke bron(nen) aan te wijzen immers in de hand gewerkt. Mede vanwege de zware bewijslast moet het voor mensen duidelijk zijn dat dergelijke aansprakelijkheidskwesties weinig kans van slagen hebben.

Daarbij komt nog dat de fysiek gestelde schade in euro’s niet eenvoudig is vast te stellen, dat er mogelijk meerdere coronaveroorzakers kunnen zijn en er mogelijk sprake kan zijn van zogenaamde eigen schuld. Lukt het wel om een positief vonnis te verkrijgen, dan zal ook nog moeten worden bezien of de ‘bron’ die mogelijk door meerderen wordt aangesproken wel verhaal kan bieden. Bezint eer ge claimt.

Bertho Nieboer is gynaecoloog en hoofdredacteur van Medisch Contact  en Fabian Berkhof is advocaat en specialist in aansprakelijkheidsrecht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden