Zoals linkse mensen het Cuba van Castro ooit ophemelden, zo doen rechtse mensen dat met het Hongarije van Orbán, schrijft Olaf Tempelman

Over dubieuze politieke vrienden.

Beeld REUTERS

Wees waakzaam als mensen uit bevoorrechte landen minder bevoorrechte landen gaan ophemelen. Zulke lofprijzingen zeggen vaak meer over hun persoonlijke behoeften dan over de plekken die ze verheerlijken. Een halve eeuw geleden onthaalde Fidel Castro flink wat linkse denkers en schrijvers op Cuba met socialistische feesten en een tropische escortservice. Harry Mulisch waande zich er in een 'filiaal van de hemel'.

Onlangs werd Geert Wilders met alle egards ontvangen door de Hongaarse premier Orbán. In de daaruit voortvloeiende lofzang heet het hemelfiliaal Hongarije. Dit filiaal is niet tropisch en socialistisch, maar anti-islamitisch en vol nationale trots: geen oorlog ontvluchtende haatmoslim komt daar door de hemelpoort, oftewel het hek dat Orbán bij zijn grens heeft laten bouwen.

Wie vindt dat je adhesiebetuigingen van Wilders niet serieus moet nemen, moet weten dat 'hemelfiliaal Hongarije' in een stroming past. Op dezelfde wijze als linkse of 'hard-linkse' mensen in de jaren na 1968 een lans braken voor allerlei repressieve socialistische regimes, hebben rechtse of 'hard-rechtse' mensen tegenwoordig mooie woorden voor mannen die aan de macht zijn gekomen in Midden- en Oost-Europa. De goeie ouwe natiestaat dragen die mannen een warm hart toe - van Brusselse betutteling, Frans Timmermans, Syrische vluchtelingen en al te onafhankelijke rechters en journalisten moeten die mannen minder hebben.

Derk Jan Eppink schreef in de Volkskrant een lofzang op 'de Polen' die zich niet door Brussel laten knechten. EU-commissaris Timmermans is bij hem 'Volkscommissaris', een begrip uit de vroege Sovjet-Unie. Thierry Baudet was eerder al royaal met lof voor Polen. Net als linkse fellowtravellers van 1968 vormen rechtse fellowtravellers een breed westers gezelschap. In een interview in de Volkskrant brak de tegendraadse Britse socioloog Frank Furedi een stevige lans voor Orbáns Hongarije. Furedi was decennialang trotskist en voorman van de Britse Revolutionaire Communistische Partij, maar tegendraadse denkers passen hun smaak aan de tijd aan - met Orbán jaag je nette politiek correcte mensen precies zo op de kast als nette burgerlijke mensen vroeger met Trotski.

Als landen onderwerp worden van lofzangen, is de bevolking daar al snel homogeen en eensgezind. Linkse fellowtravellers wisten dat 'de Cubanen' Castro dankbaar waren dat hij hen van rottige Amerikaanse kapitalisten had bevrijd - andersdenkende Cubanen in Castro's gevangenissen telden bij hen niet mee als Cubanen. Wilders weet dat 'de Hongaren' blij zijn dat Orbán hen zo goed tegen vreemde invloeden beschermt. Hongarije's beroemdste levende schrijver, György Konrád, is niet blij met de hetze die het Orbán-regime tegen hem voert, en hij is niet de enige Orbán-kritische Hongaar - maar niet alle Hongaren tellen mee als Hongaren.

Derk Jan Eppink vindt dat 'de Polen' helemaal in hun recht staan in hun strijd tegen de betutteling van Timmermans. Maar wélke Polen? In september 2015 stemde 37,6 procent van de Polen die naar de stembus gingen (50,9 procent) op de huidige regeringspartij, die zaagt aan de poten van de rechtsstaat.

Ook de al te heldere modellen waarmee rechtse fellowtravellers de toestand van hun geliefde landen verklaren, lijken op die van linkse voorgangers. Oude vrienden van Cuba en Albanië wisten dat een trotse arbeidersklasse daar het juk van kapitalistische onderdrukkers had afgeworpen - socialistische onderdrukking paste niet in dit model en bestond dus niet. Adepten van het huidige Poolse bewind weten dat 'de Polen' een dappere strijd voeren tegen de betuttelende Europese Unie die de Sovjet-Unie gelijkt. De vele Polen die verklaren zich door Frans Timmermans beschérmd in plaats van betutteld te voelen, passen niet in dit model en worden niet genoemd. Dat het met de welvaart en de vrijheid in de EU nogal anders is gesteld dan in de oude Sovjet-Unie, blijft ook fijn onvermeld.

Derk Jan EppinkBeeld Sanne de Wilde

Frank Furedi prijst Victor Orbán voor het bevrijden van Hongarije van 'de mannen van Stalin' die daar gewoon zijn 'blijven zitten'. Wat je ook vindt van de oud-communisten in de Hongaarse oppositie: stalinisten zijn ze niet. Hongarije was in de laatste twee decennia voor 1989 met afstand het vrijste land binnen het Oostblok. Roemenië kende anno 1989 nog stalinisme, in Hongarije was dat allang getransformeerd tot goelashcommunisme.

Typisch voor fellowtravellers is dat ze nooit werkelijk betrokken zijn bij de inwoners van de landen die ze ophemelen, het gaat hen om henzelf. De westerse mensen die zich in de laatste decennia inspanden voor gewone Cubanen, waren nooit de mensen die zich eerder hadden laten verwennen op Castro's tropische feesten. Harry Mulisch en Jaap van Ginneken deden niets voor de Stichting Glasnost in Cuba. Het is niet toevallig dat adhesiebetuigingen aan 'de Polen' en 'de Hongaren' afkomstig zijn van mensen die tot voor kort nooit enig engagement met of activiteit in Midden- en Oost-Europa aan de dag legden.

Deze nieuwe vrienden van Midden- en Oost-Europa is het dan ook niet om het lot van die regio te doen - Orbáns Hongarije en Kaczynski's Polen zijn bruikbaar voor de eigen politieke agenda, voor het plagen en bestrijden van het Brusselse monster, de politiek correcte goegemeente en de asieltsunami. In het heldere wereldbeeld van linkse fellowtravellers zag de vijand eruit als een yank die strooide met dollarbiljetten - bij rechtse navolgers is de vijand Frans Timmermans met eurobiljetten. Zoals Castro's Cuba en Hoxha's Albanië werden opgehemeld ten koste van de mensen die er vastzaten, zo worden Orbáns Hongarije en Kaczynski's Polen geprezen ten koste van inwoners die er monddood worden gemaakt.

Niets wat rechtse mensen doen is linkse mensen vreemd, werd gezegd toen leden van de 68-generatie in de jaren tachtig een kapitalistische levensstijl omarmden. Op dezelfde manier kun je zeggen: niets wat linkse mensen ooit deden blijkt rechtse mensen vreemd.

Viktor OrbánBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden