Interview 180 graden

‘Zionisme als reactie op antisemitisme kan ik nu beter begrijpen’

Schrijver en journalist Max Pam veranderde van mening over Israël.

Max Pam. Beeld Ivo van der Bent

Oude Opvatting

‘Van jongs af aan had ik een aversie tegen Israël en heb ik sympathie gevoeld voor het ongelukkige lot van de Palestijnen. Ik heb een Joodse achtergrond, mijn vader was Joods. Hij heeft de oorlog overleefd; van zijn familie vrijwel niemand. Na de oorlog wilde mijn vader niets meer met het jodendom te maken hebben. Ik ben dus ook niet besneden. Mijn ouders waren erg antizionistisch, ze zagen niets in Israël. Mijn vader zei: je hebt twee typen. De internationale Joden, die gaan naar New York. De provinciale Joden, die gaan naar Israël. Hij vond Israël het Staphorst van het Jodendom.

‘De grap bij ons thuis was: ‘Een zionist is een Jood die een andere Jood geld vraagt om een derde Jood naar Israël te sturen.’ Alleen mensen die niet goed bij hun hoofd waren, gingen erheen.

‘Dat mensen vanuit Europa vanwege het antisemitisme naar Israël gingen, heb ik lang bespottelijk gevonden. Ikzelf merkte aanvankelijk nooit iets van antisemitisme, hoewel wij daar thuis erg op gespitst waren.

‘Ook later, toen Israël populair was bij links Nederland, moest ik er weinig van hebben. Zo heb ik ook nooit sympathie gevoeld voor de kibboets. Sonja Barend heeft er gewerkt. Bij de Zesdaagse Oorlog in 1967 heeft Joop van Tijn zich als eerste aangemeld om te gaan vechten. Gelukkig is het Israëlisch leger zo verstandig geweest om hem niet als soldaat te accepteren, want dat was toch op zestien ongelukken uitgelopen. De opwinding uit die tijd herinner ik me nog goed, heel Nederland wilde de Joodse Staat verdedigen. Alleen ik niet. Ik was pro-Palestina, beschouwde het CIDI als agitprop en vond dat Palestijnen als tweederangsburgers werden weggezet.’

Het Kantelpunt

‘Het omslagpunt in mijn denken was het nieuwsbericht dat in Jeruzalem een bus was opgeblazen met schoolkinderen. Vermoedelijk was dat in 2004, het begin van de eerste golf zelfmoordaanslagen. Ik zag de beelden van onschuldige kinderen die dood op de grond lagen. Toen dacht ik: dit gaat alle perken te buiten. Ik heb geen enkele sympathie voor zelfmoordterroristen. Aangestuurd door de islam of wat daarvoor doorgaat, hebben zij zich overgegeven aan een weerzinwekkende ideologie.

‘Het tweede punt waardoor ik van mening veranderde, kwam toen Hamas de Protocollen van de wijzen van Zion in zijn Handvest opnam. Daarin wordt gezegd dat de joden de wereldheerschappij willen overnemen, maar iedere historicus kan je vertellen dat de Protocollen een smerige vervalsing zijn, met geen ander doel opgeschreven dan om de joden in diskrediet te brengen. Zolang Hamas op die Protocollen tamboereert en daaruit concludeert dat alle joden van de aardbodem moeten worden gevaagd, kan onmogelijk met deze partij worden gesproken.’

Nieuwe opvatting

‘Ik heb meer sympathie voor Israël gekregen en minder medelijden met de Palestijnen en hun leiders. Het ontstaan van Israël is zeker een tragische gebeurtenis: een Europees probleem dat op de Palestijnen is geprojecteerd. Heel onrechtvaardig, maar nu Israël er eenmaal is, moet het blijven. Daar helpt geen zelfmoordaanslag meer tegen. Natuurlijk word je niet blij als je ziet hoe Palestijnen uit hun huizen worden gezet, maar aan de andere kant is ook duidelijk dat terreuraanslagen niets anders zijn dan een ordinaire vorm van sadisme. Het bouwen van die muur zag je aankomen en als ik zie hoe Hamas zijn volgelingen naar de grens stuurt om zichzelf daar als martelaar op te offeren, kan ik alleen maar constateren dat de Palestijnen die muur over zichzelf hebben afgeroepen.

Max Pam. Beeld Ivo van der Bent

‘Palestijnen in Israël zijn tweederangsburgers, maar een Palestijn in Tel Aviv heeft nog altijd meer rechten dan een Jood in Ramallah. Daarbij zitten Palestijnen ook in de Knesset, een democratisch parlement dat tenminste functioneert. De PLO en zeker Hamas kun je nauwelijks democratisch noemen: één keer gekozen, daarna nooit meer verkiezingen. De machtsstrijd die daar gaande is, als een strijd van halvegaren onder elkaar, is prachtig beschreven door Els van Diggele in haar boek We haten elkaar meer dan de Joden. Ik ben voor een tweestatenoplossing, maar ik zie het er voorlopig nog niet van komen. Het gaat langer duren dan onze Tachtigjarige Oorlog.

‘Het was rechts om voor de Palestijnen te zijn en anti-Israël. Tegenwoordig ben je dan links. Als de Amsterdamse gemeenteraad moeite heeft met een stedenband met Tel Aviv, terwijl ze daar een homoseksuele burgemeester hebben, maakt men zich in Amsterdam belachelijk. Ach, wat zou ik graag links willen zijn! Maar door al die politiek correcte onzin wordt het je vaak onmogelijk gemaakt.

‘Zionisme als reactie op antisemitisme kan ik nu beter begrijpen. De laatste jaren groeit het antisemitisme ontegenzeggelijk. Synagogen moeten met een slotgracht, hekken en bewakingsdiensten worden beveiligd. Laten we wel wezen: om Nederlanders met een migratieachtergrond op afstand te houden, haha! Maar daar hebben we de Tweede Wereldoorlog niet voor gewonnen.’

Het effect

‘Er wonen nog Pammen in Israël, maar ik wilde er nooit heen. Nu ben ik van plan binnenkort voor het eerst in mijn leven naar Israël te gaan. Voorlopig als kritische toerist.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.