Column Esther Gerritsen

Zijn we nieuwsgierig naar de nieuwe Rembrandt of alleen naar hoe die is ontdekt?

Foto de Volkskrant

Het is natuurlijk een soort magie, een schilderij dat voor zo’n 20 duizend euro wordt aangeboden eens heel goed bekijken en alleen door te kijken, het in waarde te vermeerderen met zo’n 10, 20 (?) miljoen.

Zulke magie wordt niet snel geloofd. Dan kijken er nog een paar mensen heel erg goed, en nog een paar, en ze zeggen het allemaal: ‘Dit is door Rembrandt geschilderd’, en de magie lijkt wetenschap te worden.

Nu zullen er duizenden, nee miljoenen mensen nog beter naar die jongen op het schilderij gaan kijken met zijn kanten kraag. Dat is nogal een kijkvermeerdering.

Niet iedereen is dol op zulke magie. In een radioprogramma afgelopen week mochten luisteraars bellen en de ontdekker van het schilderij vragen stellen.

Er was een man bij die er verstand van scheen te hebben, en hij zei: ‘Je hoeft de foto van het schilderij in de krant maar te zien en je weet meteen dat dit geen echte Rembrandt is.’

De mensen die er geen verstand van schenen te hebben, belden ook en vroegen toch ook weer: ‘Maar als-ie nou tóch niet echt is, wat als je je nou vergist...’

Een man die van andere zaken verstand had, zei dat de wereld van experts natuurlijk klein was en dat die experts elkaar natúúrlijk de hand boven het hoofd hielden en na die vanzelfsprekende aannames vroeg hij zich af hoe we die experts konden geloven. Alsof we weer experts nodig hebben om te beoordelen of de experts echt zijn.

Een ander had ook een schilderij thuis liggen en vroeg hoe hij van zijn onbekende meester een Van Gogh kon maken. Ik werd niet vrolijk van die luisteraars.

Al waren er heus ook een paar leuke bij, die gewoon vroegen: ‘Hoe?’ Die zeiden: ‘Vertel me wat je zag.’

Zouden mensen nu nieuwsgieriger zijn naar het schilderij of nieuwsgieriger naar hoe het is ontdekt?

Zelfs de directeur van de Hermitage waar het schilderij nu hangt, zei op tv: ‘Ik viel als een blok voor het verhaal.’

Jan Six schreef een boek over zijn ontdekking, Rembrandts Portret van een jonge man. Fiets ik dit weekend naar de boekhandel of naar de Hermitage?

Toen ik op de radio een van de experts hoorde vertellen hoe hij, nadat het schilderij goed was ingelijst, nog weer eens uren voor het schilderij had gezeten, wilde ik alleen maar weten wat er in die uren in zijn hoofd omging. Ik was nieuwsgieriger naar de kijker dan naar waar hij naar keek.

En ook al ergerde ik me aan die sceptische radioluisteraars, ik verloor me toch ineens in een fantasie die bij hun wantrouwen aansloot.

Ik stelde me een complot voor: vijftien gerenommeerde experts maken met vereende krachten van een schilderij een Rembrandt.

Het zou een mooie film zijn (NB: de rechten liggen bij mij), waarin de experts met hun logica, hun overredingskunst en hun staat van dienst van iets iets anders maken. De Nieuwe Kleren van de Keizer. Maar welke expert zou zijn reputatie op het spel zetten? Of het moet een collectieve zinsverbijstering zijn: de een overtuigt de ander en ze geloven het echt. Een thriller over kijken, overtuigen en collectieve waanzin.

En zo verlies ik mij in alles, behalve in de kanten kraag van de jongen op het schilderij, waarvan ik hoorde dat Rembrandt niet het kant schilderde, maar de gaten ertussen.

Meer over