Zijn Nederlanders toleranter geworden tegenover migranten?

Twee sociologen en een hoogleraar arbeidseconomie aan het woord

Nederlanders zijn toleranter geworden tegenover migranten. In 1994 vond 49 procent dat hier 'te veel mensen van een andere nationaliteit' waren. Nu is dat 31 procent, meldt het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Dick Pels, Paul de Beer en Herman Vuijsje

Herman Vuijsje: Er is weinig veranderd

Herman Vuijsje, socioloog en schrijver, is niet verbaasd over de uitkomsten van het nieuwe SCP-rapport De sociale staat van Nederland. 'In 2008 werd een onderzoek gehouden naar de opvattingen over migratie in 46 Europese landen. Op de vraag in hoeverre je als migrant meetelt, antwoordde 95 procent van de Nederlanders dat migranten volledig meetellen. Daarmee stond Nederland bovenaan.

'Uit het onderzoek Fairness for Children van Unicef uit 2016 kwam naar voren dat migrantenkinderen nergens zo gelukkig zijn als in Nederland. Dus ik ben niet verrast door de geruststellende uitkomsten van het SCP-rapport.'

Herman Vuijsje

Is Nederland nog altijd prudent progressief?

'Als het over vluchtelingen en migranten gaat wel. Het SCP-rapport constateert ook dat etniciteit niet de belangrijkste scheidslijn is in de Nederlandse samenleving. De verschillen op sociaal-economisch gebied worden belangrijker geacht.'

Uit de media rijst een ander beeld op: veel openlijk en verborgen racisme.

'Ik vind het interessant dat de conclusies van het SCP sterk contrasteren met het mediageweld over gemene, racistische ideeën van de Nederlanders en het 'weg-met-ons'-geroep van opiniemakers. Zoals ik al vaak heb betoogd, blijkt ook nu weer dat het met dat racisme in Nederland gelukkig erg meevalt.'


Dick Pels: voorzichtig optimistisch

Socioloog Dick Pels: 'De meerderheid van de bevolking heeft geen uitgesproken opvattingen. Mensen reageren vaak in wisselwerking met de media of met politici die wel vastomlijnde opvattingen hebben. Als het gaat om vluchtelingen, dan lijkt de rauwheid ervan af. De Nederlander constateert dat wij de opvang van vluchtelingen goed aankunnen.

'Voor een deel komt dat natuurlijk ook omdat de problemen hier minder zichtbaar zijn dan in Griekenland en Italië.'

Foto Dick Pels

Is het rechts-populisme op zijn retour?

'Het gelijk van Wilders brokkelt af. Het populisme wordt steeds meer gezien als cynisch, hol, gevaarlijk en willekeurig. Dat is zeker ook een reactie op Trump, die in Nederland vooral weerzin oproept.

'Daardoor is het populisme bij de verkiezingen in maart minder invloedrijk gebleken dan vooraf werd gevreesd. Het rechtse verhaal begint te slijten.

'Aan de linkerkant zien we dat het zelfvertrouwen weer wat toeneemt, het alternatieve verhaal van PvdA, GroenLinks en de SP krijgt weer enige weerklank.'

Is er sprake van vooruitgang?

'Er is weer een basisstroom van vertrouwen in de samenleving. Dat optimisme levert iets meer generositeit op. De behoefte aan zondebokken is daardoor een stuk minder.'


Paul de Beer: we zijn weerbaarder

Paul de Beer, hoogleraar arbeidseconomie, is enigszins verbaasd over de toegenomen tolerantie ten aanzien van migranten. 'Ons beeld over wat er leeft wordt sterk bepaald door wat in de media de meeste aandacht trekt. We weten dat de media niet neutraal en objectief zijn, maar het is nu eenmaal onmogelijk om al je informatie uit wetenschappelijke rapporten te halen. Het is de verdienste van het Sociaal en Cultureel Planbureau dat we nu een representatief beeld over de opvattingen van de Nederlanders krijgen.'

Vergeleken met de jaren negentig, toen Nederland te maken kreeg met tienduizenden vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië, merken de meeste Nederlanders in hun dagelijks leven niets van vluchtelingen, constateert De Beer. 'De aantallen vluchtelingen zijn zo klein, dat die je leven niet beïnvloeden.'

Paul de Beer Foto Klaas Jan van der Weij

Welke rol speelt de economische crisis?

'In de jaren negentig is de welvaart van de Nederlanders snel gestegen naar een ongekend hoog niveau. Daardoor is het vermogen van de Nederlanders om de gevolgen van de economische crisis op te vangen groter dan in de jaren tachtig. Het was een hele diepe crisis, maar de effecten waren veel kleiner. Er waren veel minder mensen werkloos en de buffers van de huishoudens waren steviger, mede door de tweeverdieners. De economische groei is de laatste tien jaar bescheiden, maar gemiddeld zijn we heel welvarend.'

Waarbij De Beer wel aantekent dat de kloof tussen de succesvolle Nederlanders en de onderkant van de samenleving groter is geworden.