OPINIEFeiten voor bij de borrel

Zijn Nederlanders echt zo wantrouwend?

Op sociale media en tv lijkt het vertrouwen in de maatschappij vaak ver te zoeken. De doorsnee-Nederlander ziet het zonniger in.

Het wantrouwen spat soms van je scherm af. Of je nu door sociale media bladert of discussieprogramma’s op de publieke zender bekijkt, overal hebben critici het hoogste woord. Het RIVM bakt er weinig van, de regels van de overheid zijn te streng (of te slap) en voor wetenschappers is er te veel ontzag. Je zou dus verwachten dat het vertrouwen van de doorsnee-Nederlander tanende is, zeker als je je realiseert dat sinds de opmars van sociale media als Twitter, Facebook en YouTube extremere standpunten vaak extra aandacht krijgen. Is het wantrouwen van de burger wel zo groot?

Nee, luidt het optimistische antwoord. Het vertrouwen van de Nederlandse burger is immers niet aan het dalen, maar stijgt juist licht, volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Die dateren wel van voor de coronacrisis, dus het wantrouwen kan inmiddels zijn gegroeid. Aannemelijk is dat echter niet. Uit allerlei andere studies blijkt dat in tijden van crisis het vertrouwen in overheid en leiders juist stijgt. Ook het geloof in premier Mark Rutte is sinds de uitbraak van covid-19 gestegen.

Het spreekwoord dat vertrouwen te voet komt, maar te paard gaat, blijkt niet uit de schommelingen die het CBS registreert. De ontwikkeling gaat geleidelijk. Kleine stapjes erbij, of soms eraf.

Wel zijn er grote verschillen tussen burgers. Hoogopgeleide inwoners hebben veel meer vertrouwen in de maatschappij dan laagopgeleide. Mannen tonen zich wat hoopvoller dan vrouwen. In steden is er iets meer vertrouwen dan in middelgrote gemeenten. Ouderen hebben dan weer meer wantrouwen dan jongeren. Burgers met een niet-westerse migratieachtergrond voelen zich minder zeker dan burgers met een Nederlandse achtergrond.

Daarnaast zijn er duidelijke verschillen tussen instanties. In de politie hebben burgers het meeste vertrouwen, stelt het CBS. Ondanks rumoer over falende handhaving en onheus gedrag van agenten is de steun voor de politie de laatste jaren zelfs aan het stijgen. Idem dito voor rechters. Maatschappelijke discussies over de kwaliteit van de rechtspraak en de hoogte van de strafmaat hebben geen negatief effect op het vertrouwen in de rechtspraak.

Ook bij instanties waarbij de percentages op een lager niveau liggen, is een stijgende lijn zichtbaar. Het vertrouwen in de Tweede Kamer en in ambtenaren is niet groot, maar is wel aan het verbeteren. Ook het geloof in de Europese Unie krabbelt op.

De grote verliezer lijkt het bedrijfsleven te zijn. Aanhoudende discussies over belastingontwijking, trage milieumaatregelen, salarissen en gebrekkige maatschappelijke betrokkenheid leiden tot minder vertrouwen in grote bedrijven.

Het minste vertrouwen hebben Nederlandse burgers in kerken. Logischerwijs hebben gelovigen daarin nog wel fiducie. Maar aangezien het aantal gelovigen in Nederland daalt, is het totale vertrouwen in kerken gestaag aan het zakken.

En de pers dan, waarvan ook deze krant onderdeel uitmaakt? Het vertrouwen in alle media blijft nog altijd laag. Alleen kerken krijgen minder steun van de burger. Maar het dal van wantrouwen lijken de media achter zich te hebben gelaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden