OpinieMondkapjes

Zijn Nederlanders echt slimmer dan wij Fransen als het aankomt op mondkapjes?

Nederlanders gebruiken opeens grote woorden als ‘grondwettelijke vrijheid’ bij een klein stukje stof (mondkapje), tot verbazing van Fransman François Lenfant.

Frankrijk raadt aan overal mondkapjes te dragen, ook hier op de kermis bij de Jardin de Tuilleries in Parijs. Verplicht in openbare gebouwen, supermarkten, restaurants en dergelijke.Beeld Aurélie Geurts

Ik heb altijd gedacht dat jullie ­Nederlanders slimmer waren dan wij Fransen. Jullie standpunt (inclusief dat van jullie overheid) over de mondkapjes heeft me aan twijfelen gebracht. Jullie hebben het poldermodel uitgevonden, de overheid en de publieke instituties zijn een model van good governance waarbij inspraak van burgers in besluitvorming verankerd is. De slimme lockdown (in tegenstelling tot de domme lockdown in de meeste andere landen, waaronder Frankrijk, waar een formulier ingevuld moest worden voor men naar buiten ging) komt ook uit jullie koker.

Dat waren redenen genoeg om te geloven in de bekwaamheid van jullie overheid als vertegenwoordiger van jullie, slimme Nederlanders. En nu?

Argumenten

De argumenten van tegenstanders van mondkapjes stellen me teleur: ‘het kost wel wat’, ‘het geeft een vals gevoel van veiligheid’ of ‘het is een inbreuk op mijn privacy’ of, nog erger: ‘het is een schending van mijn grondwettelijk recht de publieke ruimte te betreden zoals ik het wil’. Grote woorden voor een klein stuk stof.

Ik was vorig weekend in Frankrijk voor een familiereünie. Mondkapjes zijn sinds kort verplicht in gesloten, openbare ruimtes zoals winkels of restaurants. Veel mensen dragen een mondkap vrijwillig, ook buiten. Het geeft een gevoel van ­urgentie en fungeert als herinnering aan de crisistijden die wij beleven. Als iedereen het doet, is dat het nieuwe normaal. Of, zoals als Elma Drayer in haar column stelde: ‘als iederéén er vreemd uitziet, ziet niemand er vreemd uit’.

De meeste landen in ­Europa doen het al. Is Nederland slimmer dan de rest van Europa? Mondkapjes zijn al sinds juni in het ov verplicht, juist omdat het daar moeilijk is, zo niet onmogelijk, om het 1,5-meter-gebod te respecteren. Wij zijn al verplicht een zorgverzekering af te sluiten, om een veiligheidsgordel in de auto te dragen. Zijn zulke maatregelen een schending van onze grondwettelijke rechten? Dit soort argumenten wordt vaak gebruikt door Amerikaanse rednecks, complotdenkers, Trump-aanhangers of, erger, door wapenliefhebbers. Want, ja, het is ook hun grondwettelijk recht om wapens te dragen. Ik draag liever een mondkapje dan wapens in de openbare ruimte.

Verder doet een van de meestgebruikte argumenten tegen mondkapjes me denken aan de positie van de kerk jegens condooms (‘mensen die een mondkapje dragen zullen de 1,5-meterregel aan hun laars lappen door het gevoel van schijnveiligheid). Volgens de kerk werken condooms promiscue gedrag in de hand. De enige manier om geen kinderen (of geen aids) te krijgen, is onthouding. De wetenschap heeft bewezen dat als men zich niet kan onthouden, condooms een efficiënt voorbehoeds-middel zijn.

Als men moeite heeft, onder bepaalde (en tijdelijke) omstandigheden, zich aan de quasireligieuze mantra van 1,5 meter te houden, bieden mondkapjes de mogelijkheid elkaar niet, of minder, te besmetten. Zijn mondkapjes waterdicht, bieden ze honderd procent garantie dat het virus zich niet zal verspreiden? Nee. De wetenschap is er nog niet uit. Mijn vraag is of condooms ook honderd procent veilig zijn? Nee. Is dat een reden geen condooms te ­gebruiken?

Kanteling

Corona zet de wereld op zijn kop. Ik dacht dat de Franse cultuur was gebaseerd op laissez faire, laissez aller, losbandige contacten, argwaan richting overheid, in tegenstelling tot de op calvinisme gestoelde Nederlandse cultuur, die meer rigide is, meer geïnspireerd door puritanisme, ratio, bescheidenheid en orde. Maar de mondkapjes brengen een (Nederlandse) ­revolutie teweeg, een kanteling in het denken. Fransen houden zich nu aan de regels, gehoorzamen de overheid, terwijl Nederlanders recalcitrant worden, gaan twijfelen en de barricades opgaan om te vechten voor het behoud van een mondkapjesvrije publieke ruimte. Nederlanders worden ‘Franser’ dan de Fransen zelf!

Is de weigering van het kabinet een mondkapjesplicht in openbare, gesloten, ruimtes in te stellen een teken van intelligentie of van arrogantie? Als Fransman, die hier al lang en met veel plezier woont, doet het me pijn te melden dat het antwoord op de vraag is. Ach, dat weten jullie, als slimme Nederlanders, allang.  

François Lenfant is docent aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden