Opinie Sancties tegen Iran

Zijn de EU-sancties tegen Iran een goede stap of slappe hap?

Deze week heeft de Europese Unie sancties opgelegd aan de Iraanse geheime dienst en twee van zijn medewerkers. Mede ‘op voordracht van Nederland’, aldus minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken. Opmerkelijk, want eerder zweeg het kabinet nog halsstarrig over de moorden op twee naar Nederland gevluchte staatsvijanden van Teheran. Hoe kijken vier deskundigen naar deze EU-sancties: een goede stap of is het slappe hap?

Van links naar rechts: Beri Shalmashi, Afshin Ellian, Monika Sie Dhian Ho en Kader Abdolah. Beeld Julius Schrank, Daniel Cohen, Ivo van der Bent, Jiri Buller.

Afshin Ellian, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap:

‘Veel mensen zullen de sancties te licht vinden, maar ik zie ze als een goed begin. Iran ervaart al een groot probleem door de Amerikaanse sancties. Buitenlandchef Mogherini van de EU wilde die sancties omzeilen, maar dat zal nu niet meer gaan. Belangrijke Europese landen als Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, België en Denemarken hebben nu sancties tegen Iran aangekondigd. Hiermee is Mogherini buitenspel gezet. De houding van Europa tegenover Iran is nu identiek aan veertig jaar geleden, toen het ayatollahregime werd gevestigd. En om dezelfde reden: massale mensenrechtenschendingen en terrorisme in binnen- en buitenland. Opperste Leider Khamenei zal niet blij zijn met de veranderde houding van Europa. Die is ingegeven door het juiste inzicht dat Iran levensgevaarlijk bezig is.

‘Behalve de sancties moeten de Europese landen zich nu gaan richten op de ontmanteling van Iraanse netwerken. De belangrijkste hiervan is de Quds, een tak van de Revolutionaire Garde, die opereert in het buitenland en ook bestaat uit buitenlanders. Zo zou de Nederlandse veiligheidsdienst zich eens moeten buigen over Iraniërs die hier via de asielprocedure zijn binnengekomen en na verloop van tijd een Iraans paspoort aanvragen. Dat is heel vreemd, omdat het regime in Iran, waarvoor ze gevlucht zijn, helemaal niet is veranderd. Alsof de Russische dissident Joseph Brodsky na zijn verbanning een Russisch paspoort zou aanvragen om terug te keren, terwijl de Sovjet-Unie onveranderd is blijven voorbestaan. Onmogelijk natuurlijk!’

Kader Abdolah, schrijver:

‘De Europese sancties zijn lachwekkend. Iran heeft een grote en verschrikkelijke geheime dienst, die vele misdaden pleegt en honderden mensen in de gevangenis heeft gestopt. En nu komt de EU met een sanctie waarbij twee ambtenaren van de Iraanse geheime dienst Europa niet meer in mogen. Het is bijna komisch.

‘Dat Nederland de twee moorden op gevluchte Iraniërs zo lang onder de pet heeft gehouden, heeft te maken met economische handel. Daarnaast speelt dat Europese landen goede contacten hebben met Iran. Ook wil de EU Trump niet volgen in zijn harde beleid tegen Iran.

‘Ik woon al een lange tijd in Nederland, de afgelopen decennia heeft het Iraanse regime honderden dissidenten in het buitenland vermoord. Daarnaast heeft Iran handlangers in Nederland en Europa. Zij monitoren alles wat gevluchte Iraniërs doen en sturen dat door naar de geheime dienst in Iran. Of ik bang ben? Ik ga ermee om. Ik zie het als een dodelijke ziekte: je weet dat je doodgaat, maar je moet ook doorgaan met leven. De schaduw van die angst is allang geworpen in mijn boeken, je kunt er niet mee stoppen. Ook wat ik nu zeg, wordt door de handlangers van het Iraanse regime gelezen, vertaald en in mijn dossier gestopt. Het is zoals het is.’

Monika Sie Dhian Ho, directeur Clingendael:

‘Het gaat om een duidelijk en niet mis te verstaan signaal van 28 EU-landen die gemeenschappelijk optreden – in voor de EU ongebruikelijk confronterende taal. Dit is geen tweet van Trump, maar een besluit van de Raad van de Europese Unie. Er wordt een directe beschuldiging geuit van betrokkenheid bij liquidaties op Europees grondgebied tegen Iran. En dat Iraanse optreden wordt totaal onacceptabel genoemd.

‘De EU probeert met zorgvuldig beargumenteerde en gerichte sancties nadrukkelijk een eigen koers te varen, gebaseerd op rechtsstatelijke gronden en eigen geopolitieke overwegingen.

‘Met deze koers probeert de EU op te treden tegen de veronderstelde Iraanse acties op Europese bodem, maar tegelijkertijd de nucleaire afspraken met Iran te behouden en het land niet onnodig tegen het Westen op te zetten en in de armen van China te drijven.

‘Europa zal door de geografische nabijheid veel directer dan de VS de gevolgen ondervinden van instabiliteit in een land met 80 miljoen inwoners dat cruciaal is voor de stabiliteit in de Golf en Levant. Europa is de burgeroorlog in Syrië en de resulterende vluchtelingencrisis nog niet te boven. De VS voelen de gevolgen van hun Midden-Oostenpolitiek minder direct. De geopolitieke belangen verschillen daardoor.’

Beri Shalmashi, filmmaker en publicist

‘Binnen de Iraanse gemeenschap is het fijn dat er nu duidelijkheid is. Al is de angst is er niet minder om. Onder de ruim 30 duizend Iraanse Nederlanders zitten veel politieke vluchtelingen, die allemaal op een of andere manier bang zijn voor vergelding in Nederland. 

‘Waarom Nederland zo lang heeft gewacht met deze reactie? Ik denk dat er ontzettend geaarzeld is, maar dat minister Blok er uiteindelijk niet meer onderuit kon. Die aarzeling heeft natuurlijk te maken met andere, veel grotere belangen, zoals de nucleaire deal met Iran. Waarschijnlijk heeft hij ook eerst draagvlak gezocht bij zijn collega’s in Denemarken en Frankrijk.

‘Dat is het moeilijke aan deze veroordeling. Aan de ene kant is het voor minister Blok heel wat om dit te zeggen, omdat hij zo lang leek te aarzelen. Aan de andere kant stelt Europa zich laf en afhankelijk op, richting Iran maar ook richting Amerika. Dat heeft alles te maken met internationale verhoudingen, die over grotere zaken gaan dan hier en daar slachtoffers in eigen land, helaas. Je zou wensen dat de Nederlandse staat grotere verantwoordelijkheid zou nemen voor zulke slachtoffers, die burgers van Nederland zijn. Dat je ook als Iraanse Nederlander ervan uit mag gaan dat je in principe veilig bent in je nieuwe land na een jaar of vijftien, twintig of dertig. Dan mag je op een gegeven moment bescherming verwachten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.