Zihni Özdil.

Interview 180 graden

Zihni Özdil veranderde van mening: ‘Tolerantie moet de prullenbak in, het belemmert gelijkheid’

Zihni Özdil. Beeld Ivo van der Bent

Historicus en GroenLinks-Tweede Kamerlid Zihni Özdil (37) veranderde van mening over tolerantie.

Oude opvatting

‘Tolerantie is positief en een voorwaarde voor integratie. Ik dacht er zelf niet zo over na, maar hoorde overal dat dat iets fijns en moois was. Ik ben opgegroeid in de jaren tachtig en negentig, waarin het Nederlandse multiculturalisme een speerpunt was op politiek niveau, onderschreven door alle partijen. Een van de kernpunten daarvan was tolerantie.’

Het kantelpunt

‘Dat de tolerantie in onze multiculturele samenleving niet hetzelfde betekent als gelijkheid, ontdekte ik al vrij snel. Ik weet nog een van de eerste keren dat ik in aanraking kwam met de bittere realiteit. Ik was een gymnasiast, geen stereotiepe ‘allochtoon’ met bontkraag, maar eerder een beetje een nerd. Ik ging stappen met witte vrienden en werd als enige uit de rij voor de club geweigerd. Dat was echt een schok, dat had ik nooit verwacht in die prachtige multiculturele samenleving. Het is iets dat meer mensen van mijn generatie hebben ervaren: je hoorde er toch niet helemaal bij.

‘Het keerpunt was toen ik in de Verenigde Staten ging studeren. Buiten bij het gemeentehuis waar ik mijn studenten-ID ging halen, stond een oudere, héél rechtse en conservatieve man handtekeningen te verzamelen tegen het homohuwelijk en abortus. Als hij nog leeft, is hij vast een Trump-aanhanger. Toen hij vroeg of ik een geregistreerde stemmer was, antwoordde ik dat ik niet eens een Amerikaanse burger was. Hij zei: ‘Well, I hope you will become a citizen soon, welcome to America.’ In Nederland is dat ondenkbaar, zeker vanuit de extreem-rechtse Nederlander.

‘Ik onderzocht in de VS de Amerikaanse (migratie)geschiedenis. Ik kwam tot de ontdekking dat Amerika vergeleken met Nederland minder tolerant was, maar dat is juist goed geweest. Omdat er vroeger in de VS meer een clash is geweest tussen minderheden en meerderheid, is er ook meer debat. Donald Trump is een walgelijk figuur en ik ben het niet met hem eens, maar vergelijk wat hij zegt eens met wat in Nederland wordt gezegd. Hij zou nooit zomaar zeggen: we moeten de paspoorten afpakken van Mexicaanse-Amerikanen als ze een misdaad plegen. Dat kan niet, want dan raak je aan het Amerikaanse burgerschap. Dat maatschappelijk bewustzijn is in de VS echt anders. Wij hebben dat gelijke burgerschap nooit geïnternaliseerd. Amerika kent ook een gastarbeidersgeschiedenis met Polen, Arabieren en Italianen, waarover nog veel ergere dingen werden gezegd dan nu hier over Marokkanen. The New York Times omschreef Italianen als ongewenste messentrekkers en katholieken als onbetrouwbaar. Na 50 jaar zagen zij dit niet meer zo, maar wij snappen nog steeds niet dat onze gastarbeiders van toen nu net zo Nederlands zijn als wij.’

Zihni Özdil. Beeld Ivo van der Bent

Nieuwe opvatting

‘We moeten tolerantie loslaten, want tolerantie betekent eigenlijk iets gedogen. Wanneer je tolerantie als uitgangspunt neemt voor het burgerschap van minderheden, belemmert dat gelijkheid. En dat is een gezamenlijk probleem, voor links en rechts, voor zwart en wit.

‘Wij kennen een geschiedenis van verzuiling die ver teruggaat. Eind 16de eeuw namen protestanten Nederland over en pasten tolerantie toe uit pragmatische overwegingen: de meeste mensen waren nog katholiek, maar ze werden tot een minderheid gemaakt. Ze werden getolereerd, oftewel niet doodgemaakt, zolang ze maar geen praatjes kregen en zich gedroegen.

‘Deze denkwijze domineert nog steeds ons integratiebeleid. Al decennialang wordt integratie gemeten aan de hand van drie criteria: onderwijs, werk en criminaliteit. Als je goed bent opgeleid, een baan hebt en geen crimineel bent, ben je dus goed geïntegreerd. Dat zegt eigenlijk iets heel raars, namelijk dat je je zo als kleurling te gedragen hebt. Niemand zal zeggen dat een werkloze witte man niet geïntegreerd is. Waarom mag je als immigrant niet integreren als werkloze bijstandsmoeder?

‘We zullen een grote stap vooruit zijn als we het huidige integratiebeleid, dat gestoeld is op tolerantie, in de prullenbak gooien. Dat is geen links of rechts verhaal. Mensen schrokken ervan dat ook de GroenLinks-fractie voor de Nederlandse vlag in de Tweede Kamer stemde, maar dat is juist iets dat wij uitdragen: dat iemand met mijn naam trots kan zijn op de Nederlandse vlag.’

Het effect

‘Als ik me niet zo in die geschiedenis van tolerantie en integratie was gaan verdiepen, was ik denk ik geen politicus geworden. Hoe we naar tolerantie en integratie kijken is echt iets dat ik wil veranderen. Ik ben ervoor om de minister van integratie af te schaffen. Want onderwijs, werk en criminaliteit zijn belangrijke beleidsthema’s voor iedereen. Maar integratie heeft te maken met iets anders: wortel schieten, burgerschap. Dat betekent een premier die niet zegt ‘Pleur op’, maar: ‘Jullie moeten gestraft worden net als iedereen, maar jullie horen wel bij dit land’.

‘Andersom geldt ook dat je het burgerschap zelf moet claimen. Als je hier geboren bent, maar met een Erdogan-vlag op de Erasmusbrug staat te roepen ‘Ik ben geen Nederlander’ moet je niet gek opkijken als Wilders ook zegt dat je geen Nederlander bent. Anno 2019 is er in Nederland nog steeds een Inspraakorgaan Turken. Niets tegen die mensen die daar zitten, maar waarom is er een apart inspraakorgaan dat mede namens mij met de overheid spreekt? Ik ben gewoon Nederlander en kan wel namens mezelf spreken, net als iedereen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.