Column Harriët Duurvoort

Zie ‘identiteitsjournalistiek’ als een verrassende aanvulling

Harriet Duurvoort

In een lezenswaardig stukje spreekt NRC-columnist Tom Jan Meeus zijn zorgen uit over wat hij ‘identiteitsjournalistiek’ heeft gedoopt. De roep om meer diversiteit leidde tot zijn kanttekening. Meeus is een telg uit een kroostrijk, doodarm Brabants boerengezin (‘in het dorp noemden ze mijn vader ‘den hengstenboer’). Hij stelt dat hij volgens het identiteitsjournalistieke denken zijn verslaggeversleven verkeerd heeft ingezet. Hij had zich niet op de machthebbers in Den Haag moeten storten, maar op het dorpsleven, de armoede, de laagopgeleiden, de grote gezinnen.

Hij acht het ‘een pijnlijk misverstand dat mensen beter over een bepaalde groep kunnen rapporteren als ze er deel van zijn (geweest)’. ‘Dan kun je Groningers pas echt begrijpen als je Groninger bent. Chinezen als je Chinees bent. Maar een verslaggever hoort niet zijn eigen wereld als maatstaf te nemen, een verslaggever moet zijn wereld vergroten. Een verslaggever is belangstellend voor wat hij nog niet weet, hopelijk niet voor wat hij allang weet.’

Omdat ik besef dat ik eigenlijk een identiteitsjournalist avant la lettre ben, wil ik graag uitleggen waarom ik het daar niet mee eens ben.

Misschien zou Meeus, als de kranten dagelijks bol stonden van het asociale gedrag en de drugscriminaliteit van straatarme Brabantse boeren, en als hij herkenbaar was als afkomstig uit die groep en daarop vaak werd aangesproken, best de behoefte hebben om naast zijn passie voor de Haagse stolp het beeld over de gemeenschap waarin hij geworteld en gehecht is in mooie verhalen te nuanceren. Kleine verhalen over de warmte thuis, over vriendschappen, over mensen die ondanks de armoede en de hardvochtigheid iets moois hadden opgezet. En daar zou helemaal niets mis mee zijn geweest. Het zou mij, als Randstedeling die deze groep alleen maar kent uit alarmerende krantenkoppen en dientengevolge nauwelijks een voet in Brabant durft te zetten, een vollediger beeld geven.

Ik beveel in dat kader de geweldige Tedtalk-klassieker van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie aan, ‘The danger of a single story’. Over het gevaar van eenzijdige verhalen, die een stereotype realiteit schetsen. ‘To create a single story, show a people as one thing, as only one thing, over and over again, and that is what they become.’ Ze vertelt onder meer over haar Amerikaanse kamergenote, met een heel gebruikelijke westerse, maar eenzijdige blik op Afrikanen: in haar ‘single story’ was er geen ruimte voor dat Afrikanen op haar zouden kunnen lijken. Geen mogelijkheid om Afrikanen als gewone, gelijkwaardige mensen te zien.

Dat ene, eenzijdige verhaal, dat vaak bestaat uit het negatieve, ziet de vele andere verhalen die er ook zijn over het hoofd. Het creëert stereotypen. Het probleem met stereotypen, stelt Adichie, is niet dat ze onwaar zijn, maar dat ze onvolledig zijn. In negatief nieuws over gemarginaliseerde groepen zit altijd een kern van waarheid. Armoede, werkloosheid, criminaliteit, overlast of radicalisering: het bestaat. Maar er zijn zo veel andere verhalen, bemoedigend, nuancerend of juist van binnenuit kritisch of onthullend. Pas als je die mag vertellen wordt het plaatje compleet. Niet zwart-wit, maar in kleur.

Diversiteit aan perspectieven behoedt ons voor eenzijdige verhalen. Iets wat wij journalisten a fortiori ter harte zouden moeten nemen. Ons vak is namelijk verslag doen van de werkelijkheid en we pretenderen hierin objectief te zijn. Het eenzijdige verhaal is verre van objectief.

Ik ben het met Meeus eens dat het ergste wat je biculturele journalisten aan kunt doen, is te vragen hun pen alleen aan allochtonenonderwerpen te wijden. Maar gun hen wel de ruimte een vollediger verhaal van hun gemeenschap te vertellen als ze dat willen. Dat vormt een vaak verrassende en misschien zelfs noodzakelijke aanvulling op het beeld wat journalistieke beschouwers van buiten schetsen. Veel journalisten met een biculturele achtergrond hebben voor media gekozen om juist gelaagdheid te kunnen aanbrengen in eenzijdige beeldvorming. Media vormen een venster op de wereld, maar het venster op jouw gemeenschap is vaak karikaturaal. Vaak niet eens opzettelijk, maar gewoon omdat een journalist die niet geworteld is in de gemeenschap, finesses mist.

Meerstemmigheid leidt tot het schetsen van vollediger verhalen over die vermaledijde multiculturele samenleving. Ik denk dat Nederlandse nieuwsconsumenten, wit en gekleurd, snakken naar dat soort verhalen.

Meer over