COLUMNKUSTAW BESSEMS

Zie de ernst onder ogen om geestelijk weerbaar te zijn

Een vreselijke periode in onze geschiedenis. Bernie Sanders zei dat tijdens het videogesprek waarin hij steun beloofde aan zijn rivaal, de Democratische presidentskandidaat Joe Biden. Het raakte me. Het lucht me ook op dat een politicus dit benoemt.

Sanders doet dat in Amerikaans verband. Dat kiezers een man in het Witte Huis hebben geholpen die louter handelt uit eigenbelang en rancune raakt hem meer dan ons. En het is in de VS dat miljoenen werklozen niet kunnen rekenen op degelijke voorzieningen. Dat doet er niet aan af dat Sanders’ onheilspellende beschrijving waarschijnlijk ook geldt voor Europa en Nederland.

Volgens de beste inschattingen gaan we een diepere economische crisis doormaken dan in de jaren dertig. Diegenen van ons die hun hele leven hebben doorgebracht in het Nederland van na de Tweede Wereldoorlog, met onvoorstelbare rijkdom en vrijheid, kennen niets vergelijkbaars.

Daarbij gaan alle gitzwarte verkenningen nog uit van betrekkelijk gunstige voorwaarden. De 7,5 procent krimp die het IMF voor Nederland voorziet? Dat is als de pandemie in de tweede helft van dit jaar ‘vervliegt’.

Het intrekken van alle maatregelen kan pas als er een vaccin is of minstens een behandelmethode die de gevolgen van besmetting met het coronavirus flink vermindert. Onderzoekinstellingen en farmaceutische bedrijven kunnen veel, maar niemand gaat ervan uit dat een middel nog dit jaar op grote schaal kan worden toegepast.

Meer binnen bereik ligt dat we op kousenvoeten en met grote inspanningen de economie zo goed laten draaien als het virus toelaat.

Onder welke internationale omstandigheden treedt deze recessie in? De Europese Unie is gehavend door de Brexit en verdeeld. Dat het Amerikaans wereldleiderschap waar we ons zo lang aan hebben opgetrokken ontbreekt, is in deze coronacrisis pijnlijk duidelijk geworden. In Rusland en in China – van de laatste zijn we steeds afhankelijker – mobiliseren leiders-voor-het-leven de bevolking tegen ons met giftig nationalisme.

De economische schade zal al snel ook immaterieel zijn. Elk ontslag, elke opgedroogde stroom opdrachten is een menselijk drama. En waar spoedig herstel uitblijft, slaan achteruitgang en onzekerheid in de regel ook naar buiten: met het zoeken van zondebokken en met afrekeningen. In een periode van overvloed kiest in dit land vaak al 20 procent voor partijen die stemming maken tegen minderheden, de pers, de wetenschap, rechters en ‘elites’. Op ons continent hollen Hongarije en Polen de rechtsstaat uit, aan de oostgrens chanteert Erdogan ons met migranten. En door de coronacrisis kan intussen juist meer migratie naar Europa op gang komen.

Anders dan in de jaren dertig zal het samenspel van economische ellende en informatie-overvloed zijn. Maakt die de samenleving beter bestand tegen vijandbeelden? Of vatbaarder? De mensen die nu 5G-masten in brand steken, hebben het traject waarover we ons zorgen moeten maken in elk geval al zo’n beetje doorlopen: als er iets ergs gebeurt, zit daar een complot achter en dan is geweld gelegitimeerd.

Nog een nadeel: corona zit precies in de weg wat anders het leed zo verzacht – samen feesten, samen naar een sportwedstrijd, een arm om de ander heen slaan.

Het kan allemaal meevallen. Misschien worden we verrast. Maar dat werkt helaas twee kanten op. Er kan net zo goed nog een reeks aanslagen overheen komen. Of inflatie. Of een schuldencrisis. En hoe zou het gaan met draagvlak voor klimaatbeleid in tijden van neergang?

Pfff... Ja hallo. Wil ik soms dat we gaan zitten somberen? Eerder evenwicht zoeken. Het mag je allemaal soms best even aanvliegen. En wie persoonlijk wordt geraakt, heeft recht op verdriet. Maar toch: niet in moedeloosheid vervallen. Heus nu en dan afleiding zoeken, even ontsnappen. Maar de ernst van de situatie onder ogen zien. Je niet onkwetsbaar wanen, niet de problemen weglachen, niets als vanzelfsprekend zien. Laat ons dat van corona leren. Ergens in zo’n evenwicht moet de geestelijke weerbaarheid te vinden zijn die nodig is voor een vreselijke periode in onze geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden