PeilingDiversiteit fotografie

‘Zet zwarte fotograaf niet in exotische hoek’

Hoe zit het met de culturele en etnische diversiteit in de Nederlandse fotografie? We vroegen het verschillende fotografen. 

Black girl with pearl, geïnspireerd op Meisje met de parel van Vermeer, dat begin dit jaar werd aangekocht door het Stedelijk Museum Schiedam. Beeld Jenny Boot

Herhaaldelijk kreeg het vermaarde fotopersbureau Magnum in het verhitte debat rond Black Lives Matter het verwijt dat er te weinig zwarte fotografen in zijn bestand zitten. Ook het Nederlands Fotomuseum moest bekennen dat het ten onrechte fotografen, stijlen en publiek had genegeerd en beloofde ‘te streven naar meerstemmigheid’. Nu de grootste fototentoonstelling van de Benelux, het tweejaarlijkse ­BredaPhoto, is begonnen; hoe zit het met de culturele en etnische diversiteit in de Nederlandse fotografie?

Kevin Osepa 

Fotograaf, geboren in Willemstad, wiens werk draait om zijn eigen identiteit en de identiteit van Afro-Caribische jongeren in de postkoloniale wereld.

‘Het perspectief is heel wit en erg vanuit de Europese blik. Toch zie ik een groeiende behoefte naar een bredere en diversere selectie van kunstenaars en beelden. Daarbij valt echter op dat er nog veel blinde vlekken zijn en musea en organisatoren van tentoonstellingen elkaar gaan nabootsen. Zo van ‘we moeten ook nog een donkere vrouw’ hebben. Hiermee dreigt het weer een gimmick te worden. Plaats zwarte fotografen of hun werk niet in een exotische hoek! Probeer het ook niet te begrijpen. Het is veel gelaagder dan alleen het Europese perspectief. Ook identiteit, activisme, seksualiteit, klimaat of historische trauma’s kunnen een rol spelen. Zelf heb ik er tijdens mijn opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht last gehad van witte docenten die niet verder kwamen dan ‘humor’ en ‘spiritualiteit’ op mijn werk te plakken. Pas toen ik onder de hoede kwam van Sara Blokland, een gekleurde Surinaamse vrouw, werd ik eindelijk aangemoedigd ook te kijken naar mijn eigen intuïtie en de geschiedenis van Curaçao, waar ik ben opgegroeid.

‘Nu geef ik naast het fotograferen ook zelf les aan de HKU en worstel ik soms met het feit dat er weinig diversiteit is op de academie. Hoe het komt dat er zo weinig zwarte en gekleurde jongeren fotograaf willen worden? Een verklaring heb ik niet, wel dat het verder gaat dan zwart en wit. Het begint bij jezelf, jezelf voeden met meer dan alleen wat je kent. Dat de witte blik niet per sé de dominante blik moet zijn. Dat er ook andere perspectieven zijn die op zichzelf staan. En juist in deze tijden levert dat een spannend en interessant verhaal op.’

Guus Dubbelman

Volkskrant-fotograaf, was de afgelopen maanden zo’n beetje bij elke Nederlandse betoging tegen racisme.

’Veel Nederlandse migrantenjongeren hebben de pech dat hun ouders uit landen komen waar weinig feeling is met beeld. Hun ouders zijn ook weinig met de camera in de weer geweest. Dan sta je al op achterstand. Als de opleidingen dan ook nog weinig raakvlakken hebben met je belevingswereld, moet je sterk in je schoenen staan om je als zwarte of gekleurde fotograaf niet eenzaam of misplaatst te voelen. En worden je beelden door het historisch gezien witte Nederland wel geaccepteerd? Of loop je tegen dezelfde obstakels op waar jongeren met een migratieachtergrond zo vaak tegenaan lopen bij sollicitaties en het uitgaan?

‘Als fotograaf wordt mij wel eens verweten dat ik te vaak gekleurde mensen in beeld breng. Dat het haast een fetisj zou zijn. Kijk om je heen, kijk hoe steden van kleur zijn veranderd. Is het gek dat ik niet alleen witte mensen, maar ook jongeren en ouderen met een migratieachtergrond toon in gewone en alledaagse situaties? En dit niet, zoals sommigen misschien zouden willen, beperk tot de nieuwsincidenten? Het lijkt mij een juiste journalistieke houding.’

Jenny Boot

Fotograaf wier foto’s door thematiek en lichtinval de sfeer van de werken van de Hollandse oude meesters ademen.

‘Wat vooral moet veranderen is dat de makers van kleur meer het podium nemen en krijgen. Pas dan zal de culturele verrijking van onze samenleving worden weerspiegeld. Waar het mijzelf betreft ben ik nooit bewust bezig om een ander verhaal te vertellen of diverser publiek aan te trekken. Hoewel mijn werk Black girl with pearl veelvuldig onder de hashtag Black Lives Matter wordt gedeeld, was dat voor mij nooit de insteek van de foto. Wat bij mij wel meespeelde, was dat in musea zo weinig mensen van kleur te zien zijn, zowel als muze en misschien nog meer als makers. Het irriteert me al heel lang dat we zo’n groot deel uit onze geschiedenis niet verteld krijgen en niet terugzien in de kunst.’

Hanane El Ouardani

Fotograaf bij wie thuisvoelen en stereotypering van culturen een belangrijk gegeven is in haar werk.

‘Er is zoveel dat musea en opleidingen missen en waar ik als fotograaf met een Nederlands-Marokkaanse achtergrond ook tegenaan ben gelopen. Waarom worden in vakken als kunstgeschiedenis vrijwel alleen maar witte fotografen besproken? Waarom wordt er niet naar andere, diversere bronnen gekeken? Het is geen onwil, denk ik, maar onwetendheid. Hierdoor spreken deze opleidingen echter een grote groep, die fotografie niet van huis heeft meegekregen, niet aan. Diversiteit is meer dan flyers maken met een lint aan gekleurde leerlingen erop. Het is ook referentiekaders creëren, om duidelijk te maken dat je jezelf met foto’s net als met spoken word of rapteksten creatief kunt uiten.

‘Dankzij Black Lives Matter zie je nu dat mensen actief op zoek zijn naar nieuwe uitingsvormen, kennis nemen van bronnen die tot nu toe onbekend voor ze waren. Daarmee dreigt echter weer een nieuw gevaar: dat je in depositie van activist wordt gedrukt. Of mensen jou een of ander mooi label proberen op te plakken.’      

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden