opinie schoonheid

Zelfvertrouwen is niet te koop

Programma’s als Mooier wordt het niet en Plastisch Fantastisch geven blijk van een versmalling van onze definitie van vrijheid en de schijn van zelfvertrouwen, betogen hoogleraar Liesbeth Woertman en schrijver Corien van Zweden. ‘Waarom zouden we ons gezicht laten stollen tot een masker? Willen we ons niet echt laten kennen?’

Anna Nooshin in 'Mooier wordt het niet'. Beeld BNNVara

Zien en gezien worden – daar draait het om in onze cultuur. We streven naar het perfecte plaatje. De afgelopen jaren is het in snel tempo gewoner geworden om iets aan het lichaam ‘te laten doen’ door de plastisch chirurg. De mogelijkheden zijn eindeloos en er komen steeds nieuwe behandelopties bij.

De kritiek op dit soort ingrepen waarbij artsen snijden of prikken in een gezond lichaam, lijkt te verstommen. Dat was onze indruk bij het zien van twee nieuwe tv-programma’s over plastische chirurgie. Anna Nooshin presenteert voor BNN/VARA het vierluik Mooier wordt het niet. En Net5 maakt met het programma Plastisch Fantastisch reclame voor Diana Gabriels en haar bemiddelingsbureau voor plastische chirurgie. ‘Zelfvertrouwen is te koop,’ staat er op haar site.

De boodschap is duidelijk: het perfecte plaatje is voor iedereen bereikbaar. Het lichaam is in de meest letterlijke zin maakbaar geworden. Imperfectie is niet meer nodig. Bovendien, zo luidt de belofte: een perfect lichaam maakt gelukkiger en geeft zelfvertrouwen.

Autonomie

De beslissing om naar de plastisch chirurg te stappen wordt steevast gepresenteerd als een individuele keuze die in vrijheid is gemaakt. ‘Ik heb hier zelf voor gekozen’ en ‘Ik doe het puur voor mezelf’ benadrukken cliënten. Maar klopt die vooronderstelling wel? Kiezen mensen inderdaad in vrijheid voor cosmetische chirurgie?

De definitie van autonomie en vrijheid die hier gehanteerd wordt, lijkt smal. Die luidt dat iedereen zelf mag doen wat ze wil en dat iedere keuze even prima is. Je kunt zeggen dat dat een negatieve en zelfs beperkte vorm van vrijheid is. Schuilt ware vrijheid niet in het goede doen, zoals de filosofen Spinoza, Kant en Gescinska schrijven. Vrijheid vraagt relatieve autonomie, maar iedereen is een kind van haar tijd en wil graag bij de groep horen.

Anna Nooshin zegt op de site van haar programma precies waar het om gaat: ‘Omdat ik dagelijks word geconfronteerd met zoveel beelden die draaien om perfectie ga je daar snel zelf ook in mee.’ Dat klinkt allerminst als een individuele keuze in opperste vrijheid.

We zijn zozeer geïmponeerd door het ideaalbeeld van het perfecte lichaam, dat we vergeten dat een lichaam meer is dan een mooi plaatje dat via sociale media getoond en gedeeld kan worden. Een lichaam kan voelen en gevoeld worden, het kan ademen, lachen en praten. We hebben niet alleen een lichaam – dat verfraaid en in vorm gekneed kan worden – we zijn ook ons lichaam. We wonen erin.

Gezondheidsrisico’s

Voor het lichaam dat door ons bewoond wordt, kunnen de cosmetische verfraaiingsacties nogal wat consequenties hebben. Fillers kunnen ontsteken, botox kan tot verlammingen leiden en siliconenimplantaten kunnen lekken of zelfs kanker veroorzaken. Over die risico’s wordt weinig gesproken. Of ze worden gebagatelliseerd of weggewimpeld. Terwijl geruwde siliconenimplantaten vanwege de gezondheidsrisico’s in diverse landen verboden zijn, heeft onze minister onlangs besloten om ze in Nederland vooralsnog niet te verbieden. Het lichaam dat gezien kan worden met twee welgevormde bolle borsten, is blijkbaar van grotere waarde dan het lichaam dat kans loopt ziek te worden van de siliconen.

En dan het gezicht waarvan ieder mens er meerdere heeft, waarmee een ander ons kan lezen en waarmee wij onszelf kunnen uitdrukken, zo prachtig. Waarom zouden we dat gezicht laten stollen tot een masker? Willen we ons niet echt laten kennen? En waarom zouden we op een ander willen lijken? Nabootsing zal nooit zelfvertrouwen opleveren. Eerder angst voor ontmaskering.

Zelfvertrouwen is niet te koop. Zelfvertrouwen ontwikkelen we als we onszelf met warme blik vergelijken met onszelf. Wanneer we door oefenen bepaalde vaardigheden vergroten en dapper pogen iets te leren of iets te overwinnen – dat geeft zelfvertrouwen.

Liesbeth Woertman is hoogleraar psychologie en schreef Je bent al mooi. De schoonheid van imperfectie, Ten Have, 2019. Corien van Zweden is schrijver en journalist. Zij is auteur van Borsten. De levensloop van een intiem lichaamsdeel, De Bezige Bij, 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden