Opinie

Zelfs Swaab maakt zich schuldig aan drogreden

Jawel, de opvolger van Wij zijn ons brein is uit. Nadat Dick Swaab een aantal jaren geleden zijn bestseller publiceerde, is er veel aandacht gekomen voor ons gedrag in relatie tot onze hersenstructuren. Te pas en te onpas wordt verwezen naar hersengebieden die groter of kleiner zijn bij proefpersonen die afwijkend gedrag vertonen.

Dick SwaabBeeld anp

Nu weten we dat de psychologie een wetenschap is waarin verschillende waarheden naast elkaar kunnen bestaan en die door paradigmawisselingen tot ontwikkeling komt. Dit maakt dat zaken niet zwart-wit zijn in de psychologie. Daar hebben we iets op gevonden: statistiek. Als we iets vinden dan willen we dit onderbouwen met een statistische significantie. Nu is het probleem dat psychologen en statistiek toch slecht samengaan. De belangrijkste fout is namelijk de redeneerfout.

We doen een experiment, vinden iets en willen dit verklaren. UvA-hoogleraar Eric-Jan Wagenmakers stelt zo'n 'vondst' van Dick Swaab ter discussie: 'Mensen met een grotere amygdala hebben meer Facebookvrienden; dat soort inzichten. Je hebt te maken met dure experimenten met weinig proefpersonen, en veel flexibiliteit in de statistische analyses' (Ten eerste, 7 september).

Ik ben het helemaal met Wagenmakers eens. Dit is namelijk een mooi voorbeeld van een redeneerfout. Als twee fenomenen vaak samen optreden (correlatie), betekent dit niet per se dat het ene het andere veroorzaakt (causaliteit). Dit heet een drogreden. Want is het niet mogelijk dat er een andere relatie bestaat tussen het hebben van een grote amygdala en veel Facebookvrienden?

Stel, kinderen gaan in 20 minuten op de fiets naar de middelbare school. Dit doen zij in groepjes met leeftijdgenoten met wie ze praten, ervaringen delen en vriendschappen opbouwen. Nu zijn er ook kinderen die door hun ouders iedere dag worden afgezet op het schoolplein. Zij hebben veel minder tijd om met hun vrienden te praten. Het zou mij niet verbazen dat de eerstgenoemde groep meer Facebookvrienden heeft dan de tweede.

Als nu blijkt dat deze groep een grote amygdala heeft, kun je concluderen dat het fietsen naar school leidt tot vergroting van dit hersenonderdeel. Maar of dat nu ook een hogere mate van sociaal gedrag veroorzaakt?

Helaas zien we ook op andere vlakken de gevolgen van een dergelijke redeneertrant. Zo zien we dat politici drogredenen gebruiken om hun eigen gelijk te halen. In het debat van maandag tussen Trump en Clinton, gebruikte Trump de ene na de andere drogreden.

Helaas zien we ook in Nederland dat sommige politici hier sterke staaltjes van ten beste geven en zo de argeloze kiezer weten in te palmen. Ik stel voor dat we het komende half jaar tot de verkiezingen alert zijn en deze redeneerfout blijven benoemen.

Als zelfs een uitmuntend en gelauwerd onderzoeker als Dick Swaab zich hieraan schuldig maakt, wie zijn wij gewone stervelingen dan om die fout niet te maken!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden