ColumnFrank Heinen

Zelfs principes voorkomen niet dat je je kwalificeert als A-antwoord op de eeuwige schuldvraag

null Beeld
Frank Heinen

Het hekje tussen schuld en slachtofferschap is vaak zo laag dat je er zonder probleem overheen kunt stappen. Soms is het zelfs helemaal verdwenen, en vergeet je af en toe in welk hokje je je eigenlijk bevindt. Ben je als trouw bezoeker van een café dat veel te losjes omgaat met de verplichting om QR-codes te scannen slachtoffer van halfhartig beleid, of help je willens en wetens een vijfde golf in de steigers te zetten? Houd je je gewoon strikt aan de regels, of draag je doelbewust bij aan een verkillende, onpersoonlijke samenleving?

Mijn vriendin drukt me regelmatig op het hart niet zoveel tijd te besteden aan de vraag wie ergens schuld aan heeft. Ze heeft gelijk: schuld interesseert me bovenmatig, ik kan er niets aan doen. In een verse Rorschach-vetvlek op de parketvloer herken ik direct de contouren van de dader. Is die eenmaal getraceerd, dan doemt de vraag op wie die persoon had uitgenodigd, en waarom we met een dergelijk Erkend Knoeier niet in het café hadden afgesproken, en hoe het kwam dat we van die vette, in olie gedrenkte olijven als hapjes serveerden, in plaats van ongezouten nootjes of saaie stengels? In zo’n geval blijkt de schuld een samenloop van omstandigheden (lees: de anderen) en het slachtoffer de persoon die zich daar druk om maakt (ik).

Ja, ik weet het: het is geen prettige eigenschap. Ik werk eraan, maar het gaat vanzelf. Sleutels kwijt? Ruim dan ook niet altijd alles op. Teen gestoten? Praat niet tegen me als ik sleutelzoekend door het huis loop. Natgeregend? Ik moest naar de huisarts, vanwege die teen, zonder sleutels. Kwaaie column geschreven? Jouw schuld, vanwege die regen en die teen, en die sleutels.

In Nieuwsuur werden zondag een paar bewust ongevaccineerden geportretteerd. Er zat een vastgoedondernemer bij die vertrouwde op zijn natuurlijke immuniteit, en een socialmediastrateeg die voor een bezoek aan de markt alle belendende horecazaken moest bellen of ze er ook zonder QR-code mocht plassen. Een ongevaccineerde vrouw die in de zorg werkte, voelde zich ‘als schuldige aangewezen’. Dat gevoel, dat was de schuld van anderen. Altijd weer die anderen; Sartre was er ook al geen fan van.

De besmettingen lopen op en herinvoering van coronabeperkingen is nakende. Het is boeiend te zien hoe gevaccineerden dagelijks worstelen met het lot van de vaccinweigerende medemens, die op zijn beurt op een guur terras zit, innig verstrengeld met zijn principes. Die ‘principes’ kwamen in de Nieuwsuur-reportage meermaals voorbij, uitgesproken op de toon waarop in andere leefstijlgroepen het woord ‘paprikachips’ wordt uitgesproken. ‘Principes’, zei de echtgenoot van de socialmediastrateeg glimlachend, ‘zijn pas principes als ze pijn doen’. Managementagendaquatsch van de individualist die recalcitrantie met originaliteit verwart, en die geen problemen ziet, maar uitdagingen, zonder zich er rekenschap van te geven dat die uitdagingen voor de ander werkelijk problemen opleveren.

Ook onbegrijpelijke principes hoeven volgens mij niet per se pijn te doen, al kunnen ze wel behoorlijk nadelig uitpakken voor jezelf en je omgeving. Aanspraak op een ic-bed zou je op basis van dat soort leefregels nooit mogen worden ontzegd, maar je principes kunnen evenmin voorkomen dat je jezelf kwalificeert als A-antwoordmogelijkheid op de meerkeuzeschuldvraag. ‘Ik? Nee toch? Maar ik voel me dus slachtoffer. Heus?’ Heus. Ook al worden B (‘Het beleid’) en C (‘De anderen’) straks op de toets vast niet fout gerekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden