CommentaarSander van Walsum

Zelfs over de dag waarop Indonesië zelfstandig werd, heerst onenigheid

Soekarno meldt de ‘soevereiniteitsoverdracht’ in december 1949.Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad P

Ook in de geschiedschrijving lijkt het nooit meer goed te komen met de oorlog in Indonesië.

Tijdens de herdenkingsplechtigheid bij het Haagse Indiëmonument, afgelopen zaterdag, sprak premier Mark Rutte uit eigen ervaring over het Indische verleden waaraan twee miljoen Nederlanders permanent worden herinnerd, maar waarover zij nauwelijks spreken. Het is het ‘donkere hoekje’ in het leven van mensen die hun moederland verloren toen Indonesië zelfstandig werd.

Zelfs over de ingangsdatum van die zelfstandigheid lopen de opvattingen uiteen: in de Nederlandse geschiedenisboeken begon ze altijd bij de ‘soevereiniteitsoverdracht’, op 27 december 1949. Voor de Indonesiërs begon ze op 17 augustus 1945, toen Soekarno met zijn ‘proklamasi’ de onafhankelijkheid van Indonesië uitriep – waar Nederland met de inzet van (uiteindelijk) 220 duizend militairen op reageerde.

Volgens historicus Peter Romijn waren de oorlog in Indonesië en de Tweede Wereldoorlog nauw met elkaar verbonden. De Japanse bezetting bevorderde het onafhankelijkheidsstreven van gekoloniseerde volkeren dat zich na de Japanse capitulatie ook in toenmalig Nederlands-Indië krachtig manifesteerde. Vandaar dat Romijn de periode 1940-1949, vanuit Nederlands perspectief, kenschetst als ‘de lange Tweede Wereldoorlog’.

Over de eerste helft van die oorlog, die eindigde met de nederlaag van nazi-Duitsland en Japan, heerst in de Nederlandse herinneringscultuur geen misverstand: Nederland stond, als slachtoffer van agressors, aan ‘de goede kant van de geschiedenis’. In de tweede helft van die oorlog positioneerde Nederland zich echter aan de verkeerde kant van de geschiedenis – zoals minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot al in 2005 met zoveel woorden erkende. En Nederland verloor die oorlog ook nog eens.

Anders dan de Duitse bezetting, is de oorlog in Indonesië tot op de huidige dag een bron van controverses – getuige alleen al het feit dat het Haagse Indiëmonument kort voor de herdenkingsplechtigheid werd besmeurd door activisten die een eerbetoon aan de slachtoffers van de Japanse bezetting kennelijk opvatten als een hoogmis voor het kolonialisme. 

Het onderzoek dat drie wetenschappelijke instituten momenteel uitvoeren naar de oorlog in Indonesië, vindt op voorhand geen genade bij critici van links en rechts die de onderzoekers hetzij van koloniale, hetzij van antikoloniale vooringenomenheid verdenken. Zelfs in de geschiedschrijving lijkt het met die oorlog nooit meer goed te kunnen komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden