Column Arie Elshout

Zelfs het klimaat menen we te kunnen beïnvloeden, waarom dan niet migratie?

Migratie is van alle tijden, zij was er altijd en zal er altijd blijven, verzet heeft geen zin. Dit is een belangrijk argument van mensen die moeite hebben met anti-immigratiebewegingen. Er zit een kern van waarheid in, maar de gevolgtrekking dat je er weinig tegen kunt doen, is te fatalistisch. Zelfs een natuurverschijnsel als het klimaat menen we te kunnen beïnvloeden, waarom dan niet migratie? Het is mensenwerk – dus stuurbaar.

Hiermee is niet gezegd dat het vraagstuk niet een juridisch, moreel en politiek doolhof is waarin men gemakkelijk de weg kan kwijtraken. Dat laatste overkwam menigeen, mijzelf inbegrepen.

Toen pas bekend was geworden dat de regering-Trump in haar strijd tegen illegale immigratie kinderen gescheiden opsloot van hun migrantenouders, leidde dat tot veel morele verontwaardiging. Terecht. Maar wat je dan vaak ziet gebeuren is dat het niet blijft bij het veroordelen van de specifieke misstand. Het moment van het onbetwistbare morele gelijk wordt aangegrepen om een breed offensief te ontketenen tegen andere ‘onmenselijke’ praktijken, zoals het uitzetten van afgewezen asielzoekers. Zelfs het welvarend zijn is niet meer onschuldig. Want hoe kunnen wij die het zo goed hebben, zo hardvochtig de deur sluiten voor hen die het minder hebben?

Het probleem met hen die kiezen voor een strikt moreel standpunt is dat zij hun gelijk verabsoluteren en nooit willen marchanderen. Wie vindt dat uitzetten inhumaan is en het weren van arme immigranten egoïstisch, zegt eigenlijk: niemand er meer uit en iedereen erin. Dat is in het rijk van het zuivere geweten honorabel, maar in de smoezelige praktijk van alledag onhoudbaar. Europa kan zijn deuren niet wijd openzetten voor miljoenen potentiële Afrikaanse migranten zonder de verzorgingsstaat en de maatschappelijke vrede op te blazen. Daarom is het bezig grenzen te trekken, maar voor hen die kiezen voor morele zuiverheid is elke grens willekeurig, dus verwerpelijk. De consequenties weigert men te doordenken.

Migranten in de haven van de Spaanse stad Tarifa, gered uit de Straat van Gibraltar. Foto AP

In plaats daarvan wordt vaak in één vloeiende beweging de sprong gemaakt naar het recht. Iedereen die zich in Europa meldt en een verblijfsvergunning aanvraagt, moet worden gehoord, heet het dan. En dat is ook zo. De wet geeft iedere migrant rechten. Maar de wet werkt naar twee kanten. Als de rechter ten slotte beslist dat iemand geen recht heeft op asiel, moet dat ook worden gerespecteerd. Het geeft dan geen pas om te zeggen dat het uitzetten van de afgewezene zo moeilijk en pijnlijk is dat ervan moet worden afgezien. Dat wringt: marchanderen met het geweten mag niet, maar met het recht wel. Het is inconsequent, de paden in het doolhof worden zo al behoorlijk kronkelig.

Politici zijn daaraan gewend. Voor hen is de rekkelijkheid der dingen een belangrijk instrument. Zij kijken altijd naar draagvlak en zagen de afgelopen jaren een duidelijke kiezersboodschap: wordt niet paal en perk gesteld aan migratie, dan kleurt Europa straks rechts tot extreemrechts. De gevestigde politiek richt zich daarnaar, en ja dat gaat met herrie en geschipper gepaard, zie de EU-top. Wie het anders wil, moet streven naar alternatieve meerderheden. Zo werkt democratie – de derde kernwaarde, naast moraal en recht.

Die waarden kunnen botsen en schuren. Ik merkte dat na een empathische New Yorkse reportage van mij over kinderen die door hun illegale immigrantenouders naar Amerika waren meegenomen, altijd uitzetting vreesden en nu amnestie kregen van Obama. Prompt meldde zich een Nederlander in Californië, die het maar niet lukte langs legale weg een verblijfsvergunning te krijgen. Hij voelde zich tekort gedaan terwijl hij de wet had gevolgd. Ineens was ik verdwaald in het doolhof.

Het leert dat we altijd eerlijk alle aspecten en dilemma’s van het migratiedebat moeten willen onderzoeken. En ons ook moeten durven verplaatsen in de politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.