Zelfs de klimaatcrisis wordt een stok om de migrant mee te slaan

Zou een actievere geboortepolitiek helpen tegen klimaatverandering, zoals Frits Bolkestein en Wybren van Haga betoogden? Politiek filosoof Bas Leijssenaar dient hen van repliek.

Beeld AFP

Het pleidooi voor een nieuwe, ‘vrijwillige’ geboortepolitiek van Frits Bolkestein (voormalig medewerker van Shell) en Kamerlid Wybren van Haga (die afgelopen week de betogers van Extinction Rebellion nog ‘werkschuwe nietsnutten’ noemde) laat het morele failliet van rechts zien, waar zelfs de klimaatcrisis een stok wordt om de migrant mee te slaan.

Om de klimaatcrisis en algehele vernieling van de natuur te beheersen is namelijk een ‘nieuwe bevolkingspolitiek’ nodig, anders komen er (vooral in Afrika) veel te veel mensen bij en die gaan dan, ons goed voorbeeld volgend, C02 zitten uitstoten, plastic in de oceanen dumpen, bossen kappen voor veeteelt, en zo verder.

Ik wil niet om de hete brij heen draaien: dit is niet alleen onjuist, het is leugenachtig. Gelukkig is de leugen zo doorzichtig dat het belang erachter snel gevonden is: voorkomen dat het toenemend klimaatbewustzijn onder burgers zich vertaalt in verandering van het economische systeem. Er is dan ook helemaal niets ‘nieuws’ aan het plan van Bolkestein en Van Haga. De roep om geboortebeperking in de niet-westerse wereld is een door conservatieve en economische elites eindeloos grijsgespeelde plaat. 

Dat we met geboortepolitiek de klimaatcrisis het hoofd kunnen bieden, is feitelijk onjuist. Het simpelste argument is de factor tijd. De wetenschap is glashelder: om een klimaatcatastrofe te voorkomen, moeten we rond 2050 wereldwijd C02-neutraal zijn en een manier hebben gevonden om C02 uit de atmosfeer te halen. Zelfs als we onmiddellijk en wereldwijd ingrijpend geboortebeleid zouden kunnen en willen invoeren, zou dat geen zoden aan de dijk zetten. De effecten ervan treden simpelweg te laat op. Ofwel we halen de klimaatdoelstellingen, en dan vormen die paar extra mensen geen probleem omdat we een klimaatneutrale economie en voedselproductie hebben, ofwel we halen de klimaatdoelstellingen niet, en we zadelen de toekomstige wereldbevolking, welke omvang die ook heeft, met een onmogelijke last op.

Vergrijzing

Cijfers van de VN laten zien dat bij ongewijzigd beleid het aantal kinderen (0-18) op de wereld in 2100 even groot is als nu: 2 miljard, terwijl de totale bevolking toch groeit van 7 naar 11 miljard. Er worden niet te veel kinderen geboren, er gaan minder kinderen en volwassenen dood. Wereldwijd bewegen de geboortecijfers zich rap naar 1.5 à 2 kinderen per vrouw. Ook in Afrikaanse landen, waar scholing en basale gezondheidszorg wijdverspreid zijn geraakt. Bij die aantallen krimpen bevolkingen op natuurlijke wijze. In deze context is geboortepolitiek hoogstens een versnelling van de vergrijzing van de wereldbevolking.

De hypocrisie van een voorstel is stuitend. De angst voor niet-westerse immigratie wordt gebruikt om te pleiten voor geboortebeperking onder hen die het minst bijdragen aan de klimaatcrisis, zodat elites in het welvarende, meest vervuilende deel van de wereld, die al decennia de waarschuwingen van de klimaatwetenschap negeren en activisten ridiculiseren de laatste druppels olie nog in geld en C02 kunnen omzetten. 

Het argument dat groeiende welvaart in Afrika de uitstoot van een gemiddelde Afrikaan zal doen stijgen van 2.4 ton C02 naar 10 ton (Nederlander) of 20 ton (Amerikaan), is ongegrond. De groene omwenteling vindt ook in Afrika plaats: de zogenaamde ‘ontwikkelingslanden’ investeren sinds 2015 meer in hernieuwbare energie dan de westerse wereld. Onze uitstoot zal de Afrikaanse moeten gaan volgen, niet andersom.

We hebben geen geboortepolitiek nodig, maar een politieke economie waarbinnen we de uitdagingen van de klimaatcrisis gezamenlijk en solidair tegemoet kunnen treden. 

Bas Leijssenaar is politiek filosoof aan de KU Leuven

Meer over bevolkingsgroei

Duik in de data: kunnen we bevolkingsgroei afremmen?
Kan geboorte­beperking het wereld­wijde voedsel­probleem oplossen? We probeerden die vraag te beantwoorden aan de hand van data en kwamen tot de conclusie dat er er betere manieren zijn om  bevolkings­groei af te rem­men. Investeren in onderwijs en goede gezondheidszorg bijvoorbeeld. Ontdek hier zelf waarom.

Melinda Gates: ‘Anticonceptie is dé sleutel tot vooruitgang.’
Niet technologie, maar geboortebeperking is de sleutel tot vooruitgang, ontdekte filantroop Melinda Gates op haar vele reizen. Haar missie: 200 miljoen vrouwen van deze boodschap doordringen. We interviewden Gates in april dit jaar.

Bevolkingsgroei maakt een welvarend en groen Afrika mogelijk
De komende bevolkingsgroei in Afrika is niks om bang voor te zijn, betoogt Hidde Boersma. Die toename is juist essentieel voor het continent om zich uit de armoede te trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden