Column Het Spel en de Knikkers

Zelfbeschikking is prachtig, maar geeft dat de Britten het recht een puinhoop te maken van de Brexit?

Hebben de Britten er recht op zo’n puinhoop te maken van hun Brexit? Na de presentatie, deze week, van het bereikte onderhandelingsresultaat met het vasteland over een vertrek uit de Europese Unie, traden ministers af, ontstond oproer in de tot op het bot verdeelde Conservatieve Partij van premier May, en volgde een ordeloos samenzijn in het Lagerhuis. Uitkomst: totaal ongewis.

Het is een impertinente vraag natuurlijk, maarre… mag dat wel? Heeft een land het recht van de besluitvorming over gewichtige zaken een zooitje te maken?

Het makkelijke antwoord is: uiteraard. Een land met een keurige democratische traditie heeft zelfbeschikkingsrecht, zowel over het proces van besluitvorming als over de inhoud ervan. Andere landen kunnen, al dan niet hoofdschuddend, toekijken, en hebben maar af te wachten wat de soevereine natie uiteindelijk besluit.

Maar dat antwoord is al te makkelijk. Want besluitvorming in het ene land, kan gevolgen hebben in andere landen. Waar dat niet het geval is, geldt inderdaad de gemakkelijke redenering: of een land zijn gezondheidszorg als publieke dienst wil organiseren (zoals in Groot-Brittannië), of met gereguleerde marktwerking (zoals in Nederland) – vecht dat maar lekker in je eigen land uit op een zelfgekozen wijze.

Maar interne besluitvorming zonder gevolgen voor andere landen is schaars, en wordt ook steeds schaarser. Hoe een land zijn statistieken bijhoudt? Je zou denken: wat kan het bommen. Maar met de manipulatie van statistieken werd de kiem gelegd voor de Griekse crisis, waar niet alleen de Griekse bevolking onder leed, maar alle landen in Europa schade van ondervonden. Van statistiek!

Bij het nadenken over externe effecten (want zo noem je dat) zijn we gewend ons te beperken tot de inhoud van het beleid. Statistiek is een voorbeeld, maar dat geldt ook voor begrotingsbeleid (denk aan de schade die Italië aan Europa kan berokkenen door tekort en schuld verder te laten oplopen), en bijvoorbeeld klimaatbeleid (met meer windmolens in Nederland en meer bruinkool in België zou de CO2-reductie niet opschieten). Voor grensoverschrijdende problemen, en voor binnenlandse keuzes met effecten op andere landen richt je dan een club op, om een en ander ordelijk, verstandig, en als goede buren met elkaar te regelen. Bijvoorbeeld, een Europese Unie.

Maar zo’n club kan alleen werken als de leden zelf ook enigszins ordelijk en verstandig zijn, en zich als goede buur wensen te gedragen, en een beetje consistent in wat ze zeggen in de loop van de tijd. Anders verstoren ze bij voortduring de vergadering (van de voetbalclub, de vereniging van eigenaren, de Europese Unie), waardoor voor belangrijke inhoudelijke onderwerpen (het nieuwe clubtenue, de reservering voor het groot onderhoud, een Europees leger) geen tijd overblijft.

En dus bestaan er niet alleen inhoudelijke externe effecten, maar is er ook zoiets als een extern effect van het besluitvormingsproces. Niet alleen de Brexit zelf heeft gevolgen voor andere landen, de chaotische besluitvorming hierover binnen Groot-Brittannië heeft een zelfstandig negatief effect op Europa. Niet alleen de Italiaanse begroting is onderwerp van zorg, ook de besluitvorming in Italië. Hoe democratisch allemaal ook.

Mijn vermoeden is dat het risico op clubleden met (voor de club) schadelijk gedrag in de toekomst eerder zal toe- dan zal afnemen, getuige ook de problemen op het gebied van de rechtsstaat met bijvoorbeeld Polen.

De oplossing? Ik moet u teleurstellen. Maar het antwoord op de vraag of de Britten er recht op hebben zo’n puinhoop te maken van de besluitvorming over de Brexit is dus: neen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.