Ze zitten op hetzelfde spoor, maar Trump is geen Poetin

De ideologen achter Trump en Poetin delen cruciale assumpties. Maar volgens New York Times-columnist David Brooks zegt dat weinig over Trumps beleid.

Het Amerikaanse buitenlandbeleid zal de komende jaren worden gevormd door de strijd tussen gewone Republikeinen, populistische etnonationalisten en de chaotische krachten die vrijkomen door Donald Trumps moeite ergens de aandacht bij te houden. Beeld anp

Het begint duidelijk te worden dat het Amerikaanse buitenlandbeleid de komende jaren wordt gevormd door de strijd tussen gewone Republikeinen, populistische etnonationalisten en de chaotische krachten die vrijkomen door Donald Trumps moeite ergens de aandacht bij te houden.

De gewone Republikeinen bouwen hun grote strategieën op de internationale orde die na 1945 gestalte kreeg. Zij zien Vladimir Poetin als een wolf die deze orde wil vernietigen. De populistische etno-nationalisten in het Witte Huis van Trump geloven niet in deze orde. Hun kritiek (die moreel, religieus, economisch, politiek en raciaal is) wordt aardig samengevat in wat Steve Bannon zei op een conferentie op het Vaticaan in 2014.

Ooit had je een verzameling joods-christelijke natiestaten, aldus Bannon, die een humane vorm van bijbels kapitalisme praktiseerden en cultureel homogene gemeenschappen aanmoedigden. De afgelopen decennia hebben globalisten met hun relativisme, pluralisme en diversiteit de morele fundamenten van deze manier van leven aangetast.

Humaan kapitalisme is vervangen door woest kapitalisme, nationale democratie door vriendjespolitiek bedrijvende mondiale elites, traditionele deugden zijn vervangen door abortus en homohuwelijk en soevereine natiestaten door multilaterale organisaties als de EU. Decadent en verzwakt is het Westen kwetsbaar voor het islamofascisme, de grote dreiging van deze tijd.

Binnen dit perspectief is Poetin, die traditionele waarden en sterke natiestaten verdedigt, een waardevolle bondgenoot. En hij kan het gevecht met de radicale islam aan.

Vergelijk Trumps ideoloog Bannon nu eens met Poetins ideoloog Alexander Doegin. Het is alsof je teruggaat naar de 20ste eeuw en twee versies van het marxisme leest. De ene is Amerikaans christelijk, de ander orthodox Russisch, maar beide hebben grote theorieën over de wereldgeschiedenis en voorzien een apocalyptische botsing van beschavingen. En beide rekenen zich tot een losse internationale populistische beweging. 'We moeten de huidige orde omverwerpen', schreef Doegin, 'met zijn kern van mensenrechten, antihiërarchie en politieke correctheid, alles met het gezicht van het Kwaad, de AntiChrist'.

Het rapport over Russisch hacken bracht de gewone Republikeinen in direct conflict met het etno-nationalistische kamp. Als Trump net zo effectief was als Poetin, zouden we een radicale verandering zien in de Amerikaanse strategie, in de richting van een alliantie met rechtse populistische bewegingen in de wereld. Maar Trump is geen Poetin. Poetin is theologisch, cynisch, gedisciplineerd, berekenend, ervaren en kundig. Als Bannon en Flynn en anderen Trump tot een revolutionaire buitenlandpresident willen maken, krijgen ze het hele establishment tegen zich onder een leider die wellicht met ze sympathiseert, maar onvoorspelbaar is, zijn aandacht er niet bij houdt en eigenlijk nergens in is geïnteresseerd behalve zijn eigen status op dit moment.

Ik gok er dus op dat het buitenlands-politieke establishment erin zal slagen de populisten rond Trump klein te krijgen. Wie weet krijgen we een miljoen verrassende tweets, maar geen fundamentele strategische verandering.

Het grotere gevecht gaat over ideeën, over de vraag of de Republikeinse Partij als geheel een etno-nationalistische partij als het Front National of UKIP zal worden. Daarin kunnen de populisten het beter doen. Er zit een soort kracht in hun ideologie die herinnert aan het marxisme in zijn vroege dagen. En er zit iets slaps in het globalisme, dat geen geest heeft en geen antwoorden op onze economische en culturele problemen. Dus Steve Bannon krijgt wellicht geen vat op het brein van Trump, maar hij kan misschien meer oogsten bij de volgende generatie.

De voorpagina van de Zwitserse krantTages Anzeiger gisteren.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden