Opinie

Ze komen vaak wapperend met hun euthanasieverklaring binnen

Het is de week van de euthanasie. Maandag 15 februari zond de NTR de documentaire Levenseindekliniek uit die een enorme opschudding veroorzaakte in de (sociale) media.

Beeld uit de documentaire Levenseindekliniek. Beeld .

Het is zeer de vraag of Marcel Ouddeken en Hans Kema met hun documentaire 'Levenseindekliniek' de euthanasiegedachte een dienst hebben bewezen. De uitzending door de NTR afgelopen maandag heeft zo veel afschuw gewekt dat ze best eens een keerpunt in de euthanasiediscussie kan betekenen. Zo liet oud-journaliste Wouke van Scherrenburg op Twitter weten: 'Ik heb gedroomd over die mevrouw in de stoel en het was een akelige droom.'

De kijker ziet drie gevallen van levensbeëindiging door een arts van de Levenseindekliniek, een instelling die verzoeken om de dood behandelt van mensen die daartoe bij hun huisarts geen gehoor vinden. Vooral de euthanasie op Hannie Goudriaan hakte er flink in, blijkt uit de reacties. Hannie Goudriaan lijdt aan semantische dementie, een vorm van dementie die vooral het spraakcentrum in de hersenen aantast. Haar verbale uitdrukkingsvermogen is gering en beperkt zich in de uitzending hoofdzakelijk tot de uitdrukking 'huppakee, weg!'

Haar leven wordt beëindigd op grond van een wilsverklaring uit 2010. Het is echter overduidelijk dat zij hiervan niets meer weet. Haar huisarts heeft euthanasie geweigerd omdat hij nooit van haar gehoord heeft dat zij euthanasie wil of dood wil. Hij vertelt dat hij ook onvoldoende gesteund werd door de SCEN-arts en de neuroloog die hij heeft geconsulteerd. Maar de arts van de Levenseindekliniek houdt vol dat zij in de zeven gesprekken die hij met haar had, heeft duidelijk gemaakt dat ze wat betreft haar doodswens door euthanasie 'weet wat zij wil'.

Hannie krijgt zittend in een stoel een dosis van een dodelijk middel toegediend. Haar dood voltrekt zich voor het oog van de camera. Hans Beerekamp schrijft in NRC Handelsblad van dinsdag: 'De beelden van de dodelijke injectie die haar in de leunstoel thuis wordt toegediend, zullen tot in lengte van jaren herhaald worden, in binnen- en buitenland. Nederland, daar geldt de formule 'Huppakee. Weg' als geldig argument bij het vaststellen van een wilsbeschikking en van ondraaglijk en uitzichtloos lijden.'

Er is geen sprake van een uitzichtloze noodsituatie. In het weekend voor haar dood zie je Hannie Goudriaan genieten van een dagje Thialf in Heerenveen. Je ziet ook hoe ze deskundig haar auto bestuurt, terwijl haar man, die aandringt op haar levensbeëindiging, al 35 jaar passief naast haar zit.

Executie

Rob Bruntink, expert palliatieve zorg, schrijft op zijn blog Bureau MORBidee: 'Nooit eerder zag ik een euthanasie die op een executie leek. Een afslachting. Maar de echtgenoot vond het mooi. En de arts vond het ook waardig, 'want ze snurkte er niet bij'.'

Bruntink zegt zich te kunnen voorstellen dat deze documentaire een kentering betekent in het denken over euthanasie in Nederland. 'Veel mensen noemen dit ronduit moord. Ik kreeg een appje van mijn moeder met de vraag 'was dit echt of was dit nep?' Dat is denk ik wel tekenend voor de verbazing die de uitzending in het hele land heeft gewekt.'
Bruntink wil zelf de term 'moord' niet gebruiken, 'omdat dat de discussie weghoudt van waar die eigenlijk over moet gaan: willen wij als samenleving echt deze kant op?'

Hij meent dat het aanbod van euthanasie de vraag schept en andere mogelijkheden overbodig maakt. Hij is ervan overtuigd dat de palliatieve zorg, waarin pijnbestrijding en verlichting van het lijden centraal staan, in Nederland minder goed ontwikkeld is omdat hier de mogelijkheid van euthanasie bestaat.

Zijn werk bij hospices, die zijn gespecialiseerd in terminale zorg, heeft Bruntink geleerd dat mensen niet goed kunnen inschatten wat ze in de toekomst aankunnen. 'Bij de hospice komen ze vaak wapperend met hun euthanasieverklaring binnen, maar slechts één op de honderd krijgt ook euthanasie. De anderen vinden steeds opnieuw dat het leven nog best valt uit te houden. Je zou kunnen zeggen dat euthanasie voorkomt dat mensen nog kunnen groeien.'

Bruntink vindt het rapport van de Adviescommissie Voltooid Leven onder voorzitterschap van Paul Schnabel bemoedigend: 'Daarin staat dat we meer moeten omkijken naar elkaar en meer investeren in de zorg voor ouderen, met name voor dementerenden en chronisch psychiatrische patiënten.'

Chris Rutenfrans is opinieredacteur van de Volkskrant.

Rob Bruntink Beeld Marjolein Annegarn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.