Column

Wouter Bos: 'Wat minister Dijsselbloem niet kon, zal hij als euroman wel moeten'

Kan het Nederlands belang nog wel voldoende behartigd worden met Dijsselbloem als grote man in Brussel? Juist wel, schrijft Wouter Bos. Dijsselbloem kan als Eurogroep-voorzitter de discussie over de juistheid van de Europese begrotingsregels wel degelijk op tafel krijgen.

Jeroen Dijsselbloem. Beeld ANP

De benoeming van Jeroen Dijsselbloem tot voorzitter van de Eurogroep is een prachtige beloning en waardering voor een van de intelligentste en loyaalste collega's met wie ik in mijn politieke jaren mocht werken. Dat het een functie in Europa is, zal bij menig (oud-)collega een milde glimlach rond de mondhoeken toveren: of was die Jeroen Dijsselbloem die in de fractie de vleugel der eurorealisten of zelfs -sceptici aanvoerde dan toch een ander?

Bij alle opmerkingen over de vraag of het verstandig was om deze post te accepteren, viel mij een paar zaken op. Vooral de zorg of het Nederlands belang nog wel voldoende behartigd zou kunnen worden, domineerde. Maar het was niet mijn grootste zorg. Ik vroeg me vooral af of Dijsselbloem straks genoeg tijd heeft om in het voorjaar en in de nazomer de moeilijke besluitvorming in het kabinet over de begroting te leiden.

Belangenconflict
Veel heftige bezuinigingen moeten nog ingevuld worden, menig belangenconflict ligt nog op de loer, en zijn collega's zullen het niet pikken om met een hoge ambtenaar te worden afgescheept.

Maar daar is vast goed over nagedacht. Ik was het vooral om een andere reden oneens met het argument. Volgens mij biedt de nieuwe situatie juist ongekende kansen om de manier waarop Europa met de crisis en de bijbehorende begrotingsregels omgaat, te verbeteren.

Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën van een land dat niet zo goed is in het op orde brengen van de begroting en het op gang krijgen van de economische groei, moet niet aankomen met het verzoek of de Europese begrotingsregels even iets minder strak kunnen worden toegepast voor zijn eigen land.

Discussie beleid
Maar Jeroen Dijsselbloem, de voorzitter van een groep van zeventien eurolanden, kan de discussie over de juistheid van het huidige beleid wel degelijk op tafel krijgen. Niet als zaak van Nederlands belang, maar van algemeen Europees belang. Dat zou altijd verdacht zijn uit de mond van een minister die onder druk staat om meer te bezuinigen, maar is volstrekt legitiem voor de voorzitter van de groep van alle eurolanden.

Het is hard nodig ook. De kritiek van economen op het bezuinigingsbeleid en de daarbij horende begrotingsregels, is inmiddels oorverdovend. Rick van der Ploeg vergeleek dit weekeinde in NRC Handelsblad Rutte, Dijsselbloem en Asscher met Voltaires dr. Pangloss, optimist tegen beter weten in.

Overigens ook wel weer een analyse vol misverstanden, want zelf geloof ik niet dat de centrale kritiek van Van der Ploeg en menig ander econoom - het kabinet gelooft dat veel en snel bezuinigen goed is - klopt. Het bezuinigingstempo volgt vooral uit de politieke afspraak om ons aan de Europese regels te houden en politiek isolement te voorkomen, wat iets heel anders is dan de vraag of die regels economisch verstandig zijn. Wat dat betreft zijn de Haagse Panglosses minder naïef dan Van der Ploeg suggereert.

Verstandige afspraken
Het regeerakkoord heeft het nergens over 3 procent. Het zegt wel dat het kabinet zich aan Europese afspraken moet houden. Dat is precies waar het om draait: we moeten ons aan de afspraken houden, maar over de vraag wat de verstandigste afspraken zijn mag best discussie ontstaan.

Slaan de financiële markten dan niet op hol als we minder bezuinigen, zoals de voorganger van minister Dijsselbloem, Jan Kees de Jager, ons steeds voorhield?

Ik geloof er niets van. Buiten de eurozone vinden we landen met hogere tekorten en schulden (de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Japan) dan menig euroland, en toch betalen ze daar een lagere rente. Hoe dat komt? Sommige landen hebben hun bankensysteem en -toezicht beter op orde zodat er minder risico is voor de schatkist. En allemaal hebben ze controle over de munteenheid waarin de schuld wordt uitgedrukt zodat er sprake is van een overtuigende lender of last resort.

Eurorealist
De vergelijking met de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan laat zien dat ons grootste probleem nu niet de tekorten en schulden in Europa zijn, maar ons institutionele onvermogen grensoverschrijdende risico's te beheersen. Zolang dat zo blijft, zullen de financiële markten altijd de zwakste plek in Europa blijven zoeken. Te snel bezuinigen is in dit licht vooral symptoombestrijding.

Minister Dijsselbloem kon dat verhaal niet vertellen. Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem moet het vertellen. En eurorealist Dijsselbloem mag hem influisteren dat dat niet zonder een serieuze soevereiniteitsoverdracht gaat lukken.

Wouter Bos is econoom en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden