Column

Wordt u nu bekeken of niet?

Hebt u wel eens het gevoel dat u bekeken wordt? Nou, dat klopt niet. Althans: dat gevoel bestaat, maar u wordt niet bekeken. Of wel natuurlijk, kan altijd, maar dat staat los van uw gevoel. Het is namelijk nog nooit iemand gelukt - en ja, het is vaak geprobeerd - om onder wetenschappelijk gecontroleerde omstandigheden te 'voelen' of er ogen op hem waren gericht. Fijn om te weten, toch? Als ik alleen door een donker bos loop, klamp ik mij altijd stevig vast aan die gedachte: het is maar een gevoel, die rilling langs mijn nek. Het betekent niks. Echt niet.

Beeld de Volkskrant

Bij discussies over privacy gaat het zelden over gevoel. Meestal gaat het over de concrete informatie die wordt verzameld, en over wanneer dat mag. Het 'sleepnet' van minister Plasterk waar de Tweede Kamer deze week mee instemde, wordt bijvoorbeeld bekritiseerd vanwege zijn omvang - in theorie kan ál je digitale verkeer ermee worden onderschept - en omdat de randvoorwaarden zo slecht zijn uitgewerkt. Maar zelfs als dat allebei alsnog heel goed wordt geregeld, blijft een ander, groot bezwaar overeind: de burger moet er permanent rekening mee houden dat zijn internetverkeer door de geheime diensten wordt bekeken.

Nu kun je zeggen: och, een mens wordt zo vaak bekeken. In de bus zitten elke ochtend misschien wel honderd mensen die mij kunnen zien. Dat geeft toch niet? Als er plots een luid kraaiende vlogger in het gangpad staat te filmen en ik kom even in beeld, is dat ook niet eng. Dat klopt, maar wat als je na vijf haltes ontdekt dat er een piepklein cameraatje in de stoel tegenover je zit? Dan schrik je je rot. En als die honderd medereizigers allemaal boerka's droegen, zou dat bepaald ongemakkelijk zijn. Gluren is iets anders dan kijken, en niet weten of je wordt begluurd, is onprettiger dan zeker weten dat je wordt bekeken.

En ja, het blijven gevoelens. Je went er vanzelf aan. Maar het gevoel dat je stiekem bekeken wordt, heeft directe invloed op iets anders, namelijk wederzijds vertrouwen. Vertrouwen in de buschauffeur, je medepassagiers, de overheid. Een boerkadrager heeft een soort macht over je: zij (of hij) kan jou wel zien, maar jij haar (of hem) niet. Dát zorgt voor wantrouwen. En ja, dat is ook weer een gevoel. Het is allemaal emotie. Maar vertrouwen is wel een gevoel waar de vrije, open samenleving niet buiten kan.

De volgende privacydiscussie zal gaan over meer 'bodycams' voor de politie. Volgens mij is dat een goed idee, zowel voor de burger als voor de agent. En dus voor de hele samenleving. Maar dan moeten we er wel op kunnen vertrouwen. En dat kan alleen als die camera's goed zichtbaar zijn, als de beelden niet langer dan een bepaalde tijd worden opgeslagen en vooral: als je zeker weet dat ze altijd aan staan. Zodra de agent zijn camera zelf stiekem aan en uit kan zetten, weet de burger niet meer of hij bekeken wordt en wordt de bodycam een soort boerka. Gevoelsmatig, zeg maar.

Jonathan van het Reve op Twitter: @JvhReve

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden