gastcolumnLammert Waslander

Word geen klimmaatontkenner om rustig te kunnen vliegen

Rechtlijnigheid speelt ons tegenwoordig parten, maar we hebben veel meer aan twijfel en nadenken over onszelf als paradoxale mensen, betoogt Lammert Waslander.

Studentenvereniging Vindicat in Groningen.Beeld anp

Je hoeft geen virusontkenner te zijn omdat je wilt feesten en uitgaan. Geen klimaatontkenner te worden omdat je regelmatig vliegt. Of door op internet dat ene artikel aan te halen dat zegt dat vlees eten niet slecht is voor het milieu, alleen omdat je van vlees houdt. Je kan rustig over jezelf gaan nadenken in plaats van jezelf goed te praten. Dat lukt alleen als je rechtlijnigheid en consequent-zijn loslaat. Taal en woorden zijn daarbij essentieel.

De Mexicaanse film I dream in another language toont twee oude Indiaanse mannen die als enigen nog het Zikril spreken. Een taal zonder woorden voor zonde en zonder een oordeel over homoseksualiteit. Een taal die hen niet belemmert om elkaar lief te hebben. Maar één van de mannen spreekt ook Spaans, in Mexico de taal van de Rooms-Katholieke kerk, een kerk waarin zonde een leidend principe is. Daarom verbreekt deze man het contact met de andere man, trouwt met een vrouw en krijgt een dochter. Deze dochter heeft een radioprogramma waarin zij een cursus Engels verzorgt met vooral woorden en zinnen die betrekking hebben op werk. Zij wil net als veel andere Mexicanen zo snel mogelijk werken in de VS.

Economische principes

Een taal zonder woorden voor zonde heeft geen moeite met homoseksualiteit. Een taal die focust op individualiteit, status en competitie brengt je tot denken en handelen volgens economische principes. Taal bepaalt ons denken en gedrag: een ‘terrorist’ wordt anders beoordeeld dan een ‘vrijheidsstrijder’, genetisch verrijkt voedsel wordt eerder genuttigd dan genetisch gemanipuleerd.

Zonder dat we ons er altijd bewust van zijn bepaalt het economisch denken vaak ons handelen. De afgelopen jaren zijn studentenverenigingen, en met name het Groningse Vindicat, negatief in het nieuws geweest. Vindicat heeft echter nog nooit zoveel leden gehad.

Lid zijn van dit corps biedt toekomstig economisch voordeel. Je bouwt een sociaal netwerk op en daarmee neemt de kans op werk na het afstuderen toe. Dat is ook belangrijk voor de vrouwelijke leden. Ze blijven lid van een vereniging waar ze ‘hete herten’ werden genoemd en op ‘banga’-lijstjes werden gerangschikt op uiterlijk en seksuele prestaties. Naast het verkrijgen van een economische positie lijken andere waarden als bijvoorbeeld respect en gelijkwaardigheid geen rol te spelen bij het lidmaatschap van deze vereniging.

Economische woorden en zinnen zijn: ‘Dit is belangrijk voor mijn carrière’, ‘Hiermee wordt mijn cv interessanter’, ‘Ik ben een winnaar’, ‘Met mijn opleiding kan ik later veel geld verdienen’ of ‘Deze sociale netwerken helpen mij verder’.

Eigen interesses

Als jij je daarvan bewust bent, kan je ook kijken naar wat bij jouw eigen interesses, waarden en normen past. Je kan een richting opgaan waarbij bijvoorbeeld zinnen en woorden passen als: ‘Dit past bij mijn interesses’, ‘Hiermee kan ik mijzelf als mens verder ontplooien’, ‘Hiermee kan ik iemand helpen’, ‘Dit vraagt om samenwerken’ of ‘Hiermee help ik het milieu’.

Ook andere dimensies dan de economische bepalen onze identiteit als mens. We mogen twijfelen in plaats van altijd een uitgesproken standpunt te hebben. We mogen ons verbazen, goedgelovig of naïef zijn in plaats van voortdurend op onze hoede. We mogen ons empathisch betrokken voelen bij wie dan ook in plaats van alleen bij de anderen die op ons lijken en bij onze wereld horen. We mogen non-conformistisch denken in plaats van instemmen met de grote groep. We mogen ‘echt’ zijn in plaats van een perfect plaatje op Facebook en Instagram. We mogen onafhankelijk en autonoom handelen in plaats van alleen doen wat anderen van ons verwachten.

Meerdimensionaal

Als je woorden weet te geven aan jezelf als meerdimensionale paradoxale mens, komt er ruimte voor kritischer en begripvoller nadenken over jezelf. Ruimte voor reflectie en verandering van gedrag. Je kan dan tegelijk zonnecollectoren op je dak hebben en af en toe vliegen. Of zorgen dat je biologische producten eet, maar ook regelmatig vlees. Dan heb je veel meer mogelijkheden om, met een open mind, met anderen het gesprek aan te gaan. Je hoeft niet per se je eigen standpunten te verdedigen en je eigen gedrag te rechtvaardigen. 

Dat is belangrijk in onze steeds agressiever dualistisch wordende samenleving met steeds meer mensen die ‘uitgesproken’ en rechtlijnig tegenover elkaar staan.

Lammert Waslander is psycholoog en in oktober gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie. Dit is zijn laatste bijdrage. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden