The big picture Musa Kart

Wonderlijk: in Nederland horen klagen over ‘wat je allemaal niet mag zeggen’

Een moedig man, dat is wel het minste wat over Musa Kart gezegd kan worden. Eind april sprak ik hem in een koffiehuis in Istanbul, vlak voordat hij zich met vijf andere oud-redacteuren van de krant Cumhuriyet zou melden bij de Kandira-gevangenis om voor twaalf maanden te worden opgesloten. Officieel vanwege ‘banden met een terroristische organisatie’ en dergelijke flauwekul, maar in werkelijkheid natuurlijk om wat ze sinds jaar en dag hebben gedaan: het uitoefenen van het vrije woord.

De 65-jarige Kart is de bekendste politiek cartoonist van Turkije. Jarenlang prijkten zijn prenten vijf maal per week op de voorpagina van Cumhuriyet. Alleen daarom, en om niets anders, zit hij nu een gevangenisstraf uit. Zijn cartoons waren te kritisch en vaak beeldde hij president Erdogan op weinig vleiende wijze af.

Kart leek goedgemutst, hij lachte veelvuldig. Zo’n straf hoort er kennelijk bij in het huidige Turkije. Een reden om de dop dan maar op de tekenpen te schroeven, zei hij, kan het niet zijn.

Altijd weer vind ik het een voorrecht om, als verslaggever, in het buitenland dergelijke mensen te ontmoeten. Voor de duvel niet bang, laat staan voor autoriteiten die proberen hun het zwijgen op te leggen. En altijd weer is het daarom een, laten we zeggen, wonderlijke ervaring om terug te keren in Nederland en mensen zich in alle vrijheid en zonder welk risico dan ook te horen beklagen over ‘wat je ­allemaal niet mag zeggen’.

Vaak zijn het niet de minst vocalen die beweren dat hier geen vrijheid van meningsuiting bestaat. Ze schuiven aan bij talkshows en ventileren hun verboden meningen op opiniepagina’s of in eigen columns in krant of tijdschrift.

Musa Kart kreeg twaalf maanden cel omdat hij kritische en voor Erdogan weinig vleiende cartoons had gemaakt. Beeld EPA

Van deze mensensoort is Wierd Duk een typische vertegenwoordiger. Hij is prominent journalist van De Telegraaf, laat zich niet onbetuigd op sociale media, is vaste commentator bij Goedemorgen Nederland, zit geregeld bij Pauw en Jinek en is te ­horen op de radio. Jean-Pierre Geelen schreef twee jaar ­terug in deze krant een mooi portret van de ‘expert die vrijwel elke dag aan een talkshowtafel zit’. ‘Voor de gekste dingen vragen ze je’, zegt Duk zelf in het artikel.

Toch vindt de journalist dat in Nederland ‘heel veel dingen niet gezegd mogen worden’, in het bijzonder door hemzelf, blijkens een interview op YouTube-kanaal Café Weltschmerz, een merkwaardige verzamelplek van de loony left en de loony right. ‘Zelfs dat je heel veel dingen niet mag zeggen, mag je niet zeggen.’

Hoe uit zich die breidel van het vrije woord? Wordt Duk af en toe van zijn bed gelicht om door de politie te worden gehoord over een de autoriteiten onwelgevallige publicatie? Zet de minister van Justitie de hoofdredactie van De Telegraaf onder druk om de man te ontslaan?

Welnee. Als je een pittige mening ventileert ‘lig je eruit’, zegt Duk, dan ‘val je in het ravijn’. Maar wat betekent dat, eruit liggen? Eigenlijk vooral dit: dat sommige lieden op Twitter je uitschelden voor extreemrechts of nazi.

Toegegeven, niet álles mag in Nederland. Tegen Geert Wilders loopt een hoger beroep vanwege zijn ‘Minder Marokkanen’. En je mag niet de Holocaust ontkennen, of zeggen dat homo’s met het hoofd naar beneden van een flat gegooid moeten worden. De Nijmeegse kraker die zong over het doodschieten van Thierry Baudet kreeg een taakstraf.

Zouden dát de dingen zijn waarover de klagers zeggen dat je ze ten onrechte niet mag zeggen? Nee, vermoed ik. Maar wat dan wel? Zolang ze niet gezegd worden, zullen we het niet weten. Ik vind daarom dat alle zelfbenoemde dwarsdenkers het aan mensen als Musa Kart verplicht zijn óók enig ­risico te nemen. Wees een vent (m/v), zeg wat je te zeggen hebt en zanik niet over een stel grofgebekte trollen. Wie in Saoedi-Arabië zijn mond houdt, is verstandig. Wie in Nederland niet voor zijn afwijkende mening durft uit te komen, is laf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.