Column Aleid Truijens

‘Wizenoze’ filtert online informatie voor kinderen, maar de algoritmes hebben het niet altijd bij het juiste einde

Wizenoze bestaat vijf jaar en dat werd groots gevierd. Het succesvolle Nederlandse bedrijf mocht een presentatie houden tijdens het staatsbezoek van ons koningspaar in Londen. Nooit van Wizenoze gehoord? Dat kan, als je een volwassen internetter bent. Op 80 procent van de basisscholen, en op veel middelbare scholen wordt dit ‘kinderinternet’, The Web for Classrooms, gebruikt.

Het ís ook een nuttig initiatief. De jarenlange praktijk op scholen, ‘zoek het maar op internet’, was onzinnig, ondoelmatig en gevaarlijk. Internet is geen kinderencyclopedie. Er is niet alleen leerzame ‘informatie’ te vinden, maar alles wat de voze, boze en opwindende wereld biedt: nieuwsfeiten, meningen, ervaringen, propaganda, reclame, verleiding, misleiding.

Kinderen weten niet hoe ze de bedoeling van een tekst kunnen herkennen. Hoe zouden ze dat ook zomaar kunnen? ‘Mediawijsheid’, het beoordelen van betrouwbaarheid, onderscheid maken tussen feiten, meningen, manipulatie enzovoort, is nu een van de belangrijkste taken van het onderwijs – iets wat niet tot iedereen is doorgedrongen.

De makers van Wizenoze weten dat wel. Dat is winst. The Web for Classrooms, waarop alleen betrouwbare informatie staat en waarop je kunt zoeken op het gewenste ‘leesniveau’ (van 7 jaar tot 16+) is een handig hulpmiddel om kinderen te leren zoeken, voordat je ze loslaat op het echte web. De zoekmachine werkt met algoritmes om te bepalen welke tekst geschikt is voor welk niveau, in samenspraak met leerkrachten. Op het bijbehorende Wizenote kun je willekeurige teksten laten beoordelen op leesniveau.

Of dat laatste zo goed werkt betwijfel ik. Begrijpelijkheid zit hem niet alleen in woordkeus en zinslengte, maar ook in de inhoud, opgeroepen emoties en abstractiegraad.

Ik logde in op webforclassrooms.com en zocht nieuws over de vermoorde journalist Jamal Khashoggi. Voor zowel 7-, 10- als 15-jarigen kwam ik op een geschreven item van het Jeugdjournaal terecht. Dat kan natuurlijk, het is een simpel geschreven stukje. Maar inhoudelijk – een mens zomaar vermoord! – is het voor jonge kinderen niet te bevatten. Gek genoeg worden de woorden ‘moordzaak’ en ‘ingetrokken’ (visums) voor de hoogste klassen havo/vwo ‘te moeilijk’ geacht, met als argument ‘komt weinig voor’.

Een Volkskrant-bericht over de failliete ziekenhuizen was volgens de zoekmachine –‘Proficiat!’ – op ‘het juiste niveau’ voor groep 7/8. Maar een zin van 22 woorden zou voor deze doelgroep 5 woorden te lang zijn. Iedere taalkundige kan uitleggen dat lange zinnen begrijpelijk kunnen zijn en korte zinnen complex. Maar dat snappen Wizenoze-algoritmes niet. Wel vinden ze ‘overgebracht’ (van patiënten) een moeilijk woord. Ze adviseren ‘overladen’. Overladen patiënten. Wat een onzin.

Voor de aardigheid haalde ik de slotzinnen van De avonden van Gerard Reve door Wizenote, met de dubbele ontkenning ‘het is niet onopgemerkt gebleven’. Dit zou – proficiat! - geschikt zijn voor kinderen in groep 5/6. Hè? Zoekend op ‘Reve’ vond ik voor de kleintjes diens uitspraak ‘Ivo Niehe is een plastic apelul’, en het sprookje Een goede les. Daarin vertelt Reve dat Sinterklaas ‘alleen maar een jurk om zijn blote kont draagt’. Dat ‘kwam goed van pas’, want de stoute jongen die hij bezocht had een ‘fijn, lief jongenskontje’. Veilig internet? Niet dat ik denk dat zo’n passage kinderen meteen enorm schaadt, maar de zoekmachine heeft dus niet alles door.

Toch geloof ik dat Wizenoze een goed hulpmiddel kan zijn. Zolang leraren er niet blind op varen, alert blijven, én als ze er op tijd mee stoppen. Op een zeker moment moeten pubers zelf kritisch kunnen nadenken en bronnen beoordelen. Daarvoor zit je op school. Wie altijd met opblaasvleugeltjes heeft gezwommen verdrinkt als hij in het diepe springt alsnog. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden