Column Max Pam

Willem Frederik Hermans was een van de eersten die zei dat Nederland vol was. Hij emigreerde en ging in de miljoenenstad Parijs wonen

De nieuwe Max Pam artikel

Beweringen & bewijzen

Ineens staat de bevolkingspolitiek weer op de politieke agenda. Paul Scheffer (politicoloog) en Jan Latten (demograaf) hebben de kwestie aangekaart. Scheffer is de man de grote lijnen. Latten bekijkt de zaken meer op microniveau, getuige het interview dat hij gaf aan deze krant. In zijn onderzoek naar de bevolkingsopbouw heeft Latten onder meer gekeken naar sociale klasse, huwelijk, scheiding en moderne manieren van samenwonen. Dat kan ook moeilijk anders met zo’n achternaam.

Er zal nu een studie komen, die de vraag moet beantwoorden of Nederland in de jaren 2020, 2030 of 2060 te vol is geworden. Ik wens de opstellers veel succes, want er is geen onderwerp dat zo met taboes en emoties wordt omgeven als de bevolkingspolitiek. De kern van de kwestie is: hoe houden wij een massale immigratie uit Afrika tegen en hoe voorkomen wij dat zich hier mensen vestigen die weinig op hebben met vrouwenrechten, homo-acceptatie en met andere liberale waarden? Over die kern zal op allerlei manieren omzwachteld worden gesproken en geschreven.

Er waren vast nog anderen, maar schrijver (en fysisch geograaf) Willem Frederik Hermans was een van de eersten die zei dat Nederland vol was. Beroemd is zijn uitval in de roman Ik heb altijd gelijk, waarin hij zijn hoofdpersoon laat zeggen: ‘De katholieken! Dat is het meest schunnige, belazerde, onderkruiperige, besodemieterde deel van ons volk! Maar die naaien er op los! Die planten zich voort! Als konijnen, ratten, vlooien, luizen. Die emigreren niet! Die blijven wel zitten in Brabant en Limburg met puisten op hun wangen en rotte kiezen van het ouwels vreten!’

Dat kon natuurlijk niet en Hermans kreeg een proces aan zijn broek. Hij werd overigens vrijgesproken, omdat een schrijver niet verantwoordelijk is voor de uitspraken van zijn personages. Later zei Hermans in interviews dat hij Nederland wel degelijk te vol vond. Hij emigreerde en ging in de miljoenenstad Parijs wonen.

En toen kwam drs. Hans Janmaat van de Centrumpartij en daarna van de Centrum Democraten. Hij zei ‘Vol = vol’ en ‘Eigen volk eerst’. Daarvoor werd hij door de rechter veroordeeld. Achteraf bezien, is dat een bespottelijke veroordeling geweest. Vol = vol is een tautologie, zoals kat = kat, of a = a. En leg verder maar eens uit dat ‘Eigen volk eerst’ niet mag, maar ‘Eigen volk tweeds’ wel. In elk geval zou de Nederlandse rechter van toen Donald Trump in de gevangenis moeten gooien vanwege zijn ‘America first!’

Janmaat werd een paria in de politiek en in de samenleving. Bij een aanslag verloor zijn secretaresse (en latere vrouw) een been, een gebeurtenis die bepaalde linkse groeperingen zich nog steeds mogen aanrekenen. De uitsluiting van Janmaat verspreidde zich tot in de media en zelfs tot in de wetenschap. Zo herinner ik mij dat het Instituut voor Publiek en Politiek, samen met het dagblad Trouw, begon met de Stemwijzer. Maar volgens de toelichting bij de verkiezingen van 1998 werd de partij van Janmaat buiten beschouwing gelaten, omdat men de bezoeker van de Stemwijzer niet op een verkeerd idee wilde brengen.

Ineens herinner ik mij nog iets. Op de Stemwijzer vond je ook een quiz met twintig vragen van het genre: wie was in Nederland de eerste vrouwelijke minister? Soms makkelijk, soms moeilijk. Je kon je naam invullen en dan kreeg je een plaatsje in een klassement. Met 17 van de 20 goed stond ik in de top-tien, tot ik een uurtje later nog eens keek en zag dat nu iemand bovenaan stond met een score van 20 uit 20. Het was drs. Hans Janmaat! Zijn titel had hij erbij gezet. Bovendien had hij de quiz niet één keer ingevuld, maar wel tien, twintig, vijftig keer en telkens had hij zijn naam toegevoegd aan het klassement. Drs. Janmaat stond vijftig keer met 20 uit 20 bovenaan! De triomf van de uitgestotene. Ik heb er een polaroid van genomen, die nog ergens moet zijn. Ik dacht: voordat ze het weghalen. En inderdaad de volgende dag was drs. Hans Janmaat (50x) uit het klassement verdwenen.

Janmaat was natuurlijk een onaantrekkelijke figuur, zonder een greintje charisma. Iemands wiens uiterlijk je al deed terugdeinzen. Maar de angst dat via hem de laarzen weer door de Hollandse straten zouden dreunen, was ongegrond. Achteraf moet je vaststellen dat het vooral zijn tegenstanders zijn geweest, die zich hebben misdragen.

Vermoedelijk zal de geschiedenis zich niet herhalen, want Paul Scheffer en Jan Latten zijn heel andere figuren dan Janmaat. Zij zijn ook heel voorzichtig in hun uitspraken, want ‘eerst moet over de consequenties worden nagedacht’. Toch hoop ik dat hun vrouw, vriend of andersoortige relatie, tot ten minste 2060 in het bezit zal blijven van beide benen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.