Column Bert Wagendorp

Willem 75 – er is geen plaats meer voor vrije geesten en andere paradijsvogels

De 75ste verjaardag van Willem van Hanegem, woensdag, is niet onopgemerkt gebleven. Er was een prachtige aflevering van Andere Tijden Sport, er waren interviews in tijdschriften en kranten, in de talkshows schoven bewonderaars van Van Hanegem aan en telkens opnieuw werd vastgesteld hoe bijzonder en geweldig de mens en de voetballer was. Van Hanegem zelf bleef er maar op hameren dat het wel meeviel met die typeringen – maar zo is Van Hanegem nu eenmaal en aan die aardse instelling heeft hij zijn populariteit te danken.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

De vermaarde Engelse voetbalschrijver Brian Glanville (The Sunday Times), die sinds 1954 geen wereldkampioenschap voetbal meer heeft gemist, verklaarde in 1974 dat niet Cruijff, maar Van Hanegem de beste speler van het WK van dat jaar was. Dat was een opmerkelijke vaststelling in een tijd waarin de suprematie van Cruijff vrijwel onomstreden was. Glanville: ‘Hij is een levend, adembenemend bewijs van mind over matter: de overwinning van pure intelligentie en wilskracht op kracht en snelheid.’

Elk archiefbeeld in de ATS-documentaire Willem bewees hoe juist die omschrijving was. Misschien waren opnames die ermee in tegenspraak waren weggelaten, maar dan nog was er overvloedig bewijs voor de juistheid van de typering. Je zag een zich traag over het veld bewegende speler die de bal als zijn persoonlijk eigendom beschouwde, elke aanval op dat gegeven als een belediging opvatte en die ruimhartig genoeg was om zijn medespelers met briljante passes te laten delen in zijn genialiteit.

Behalve intelligent en wilskrachtig, was Van Hanegem ook hard, op het gemene af. Hij liet een spoor van geblesseerde tegenstanders achter. Wie hem na een wedstrijd hoorde praten – zachtaardig en weifelend – kon zich niet voorstellen dat in die lieve man een moordenaar school, maar toch was dat zo. Het excuus voor elke aanslag lag voor de hand: winnen, ten koste van alles.

Van Hanegem is veruit de populairste voetballer die Nederland ooit heeft gekend. Dat had te maken met het feit dat hij de meest Nederlandse van alle Nederlandse voetbalsterren was. Cruijff was een gracieuze Spanjaard, Keizer een Iers enigma, Van Basten een Italiaanse bello, Gullit een Duitse spierbundel en Bergkamp een koele Zweed. Maar Van Hanegem was de verpersoonlijking van de Nederlandse volksaard: hoekig, hard, bij tijden lomp en zuinig met woorden; het tegendeel van een pleaser, maar ook gevoelig, op het sentimentele af, loyaal en betrokken.

Zou hij vijftig jaar later zijn geboren, dan was hij geen prof geworden. Te langzaam, te onaangepast, te individualistisch. Bovendien worden spelers tegenwoordig vanaf hun 6de klaargestoomd en vanaf hun 8ste getransfereerd – topvoetballers die pas op hun 16de serieus zijn begonnen, bestaan niet meer.

Van Hanegem was een anarchist op de velden. Genialiteit bloeit in anarchie. Die is bijna uit het voetbal verdwenen. Je hoeft alleen maar naar Frenkie de Jong te kijken om te zien hoe de vrije geest wordt gesmoord in systemen en concepten. De dataïsering van het voetbal verdraagt geen creativiteit, er is geen plaats meer voor kunstenaars, Messi is de laatste. De paradijsvogels met hun rare fratsen zijn verjaagd. Van het voetbalveld en elders ook; ze verstoren de voorspelbaarheid en voorspelbaarheid is alles.

In de viering van Van Hanegems verjaardag zat ook veel weemoed: voorbij, voorgoed voorbij. De Van Hanegems passen niet meer in onze samenleving. Ze zijn 75 en lid van de partij van T. Baudet – ingepakt en veilig opgeborgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden