'Wilders is de meest tactvolle politicus van het moment'

Het politiek theater waarmee Wilders ons week in week uit vermaakt, is een eigentijds spektakelstuk in optima forma. En de regisseur van dit alles is in topvorm. Dat stelt publicist en filosoof Hans Schnitzler.

Beeld ap

Dat de mens voortdurend door zijn eigen en andermans aard in verlegenheid wordt gebracht, werd de afgelopen dagen weer eens mooi geïllustreerd. Zo bracht Wilders Rutte in verlegenheid met zijn draai rondom de weigerambtenaar, Graus zichzelf met een paar staaltjes schrijnende onnozelheid, Brinkman zijn partij met een PVV-jongerendag en Wilders zijn voltallige gedoogkabinet en de Nederlandse diplomatie met de schoffering van de Turkse president Gül.

Hoe al deze incidenten zullen uitpakken, valt nauwelijks te overzien. Wat het betekent voor de stabiliteit van de gedoogconstructie, de politieke toekomst van Graus en Brinkman of het aanzien van de Nederlandse politiek, het is en blijft giswerk. Dat komt omdat de uitwerking van een woord of het gevolg van een daad - hoe roekeloos of weldoordacht ook - überhaupt niet te voorspellen valt.

Vergiffenis
De ellende begint al met het feit dat menselijke handelingen onomkeerbaar zijn ('gedane zaken nemen geen keer'). En hebben we eenmaal iets gezegd of gedaan, dan weten we nooit zeker wat de uitwerking op een ander zal zijn. Kleine daden kunnen een hele keten van onoverzienbare reacties oproepen, en dus grote en onverwachte gevolgen hebben. De enige remedie tegen deze grilligheid van de menselijke conditie ligt, volgens politiek filosofe Hannah Arendt, in ons vermogen om vergiffenis te vragen en beloftes te doen.

In de dagelijkse omgang passen we deze remedie meer dan eens toe. Zelfs wanneer we onverhoopt op iemands tenen trappen, of dat nu in letterlijke of overdrachtelijke zin het geval is, bieden we excuses aan. En vaak voegen we daar bovendien nog de belofte aan toe om in het vervolg wat beter op onze tellen dan wel woorden te passen. Dat is dus niet alleen een kwestie van goede omgangsvormen, maar vooral een bezweringsformule voor de 'tragiek' van menselijke interactie, te weten de relatieve onvoorspelbaarheid van de uitkomsten ervan.

Knettergekretoriek
Met zijn jullie-kunnen-de-boom-in-idioom en knettergekretoriek, veronachtzaamt Wilders deze precaire menselijke conditie. Sterker nog, hij staat bij voorkeur hard op tenen in de hoop dat de gevolgen gunstig voor hem uitpakken. Daarmee brengt hij datgene wat de mens van huis uit in verlegenheid brengt, de onvoorziene uitwerking van zijn woorden, in het middelpunt van de politieke arena. Het is een vorm van politiek bedrijven die nog het best als geënsceneerde onrust omschreven kan worden.

Toch past deze geënsceneerde onrust wonderwel goed bij de tijdgeest, en wat dit aangaat is Wilders ontegenzeggelijk de man in vorm. De politiek van de onderbuik sluit namelijk naadloos aan bij de belevingswereld van consumenten die dag in dag uit door oude en nieuwe media aangemoedigd worden hun behoeften te bevredigen en hun impulsen te volgen. Bij het populisme van de markt, dat eveneens en per definitie de onderbuik van de consument opzoekt, hoort een vorm van politiek die hieraan appelleert. In een hyperactieve, door hypes en hyperconsumptie geconstrueerde wereld, hebben de grote verhalen aan zeggingskracht verloren. Dat vereist politieke tact die afwijkt van het traditionele gehamer op idealen, een gehamer dat tot op zekere hoogte anachronistisch genoemd mag worden. Zo bezien is Wilders de meest tactvolle politicus van het moment.

Impulsaankopen
De twitterpoliticus als virtuele voddenboer die de ene dag de hoofddoekjes in de uitverkoop doet en de volgende dag z'n oude munten aanprijst, handelt in de geest van zijn tijd. Hij bedient gretige burgerconsumenten die geen uitstel dulden van de bevrediging van hun verlangens en die zich graag door impulsaankopen laten verleiden. Dat daarmee de wispelturigheid inherent aan het menselijk handelen richtinggevend wordt voor politiek gedrag, zal geen verbazing wekken. En dat de politicus naar populistische snit in het doen of nakomen van beloftes en het vragen van vergiffenis nauwelijks enig heil ziet, ook daar hoeft niemand van op te kijken.
Het politiek theater waarmee Wilders ons week in week uit vermaakt, is een eigentijds spektakelstuk in optima forma. En de regisseur van dit alles is in topvorm.

Hans Schnitzler is publicist en filosoof



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.