ColumnBert Wagendorp

Wilders en de rechtsstaat: de slager die zich veganist waant

null Beeld

Voor de derde achtereenvolgende keer heeft een commissie van juristen de verkiezingsprogramma’s, op verzoek van de Nederlandse Orde van Advocaten, ‘langs de staatsrechtelijke meetlat’ gelegd. Onder leiding van voormalig vicevoorzitter van de Hoge Raad Van Schendel werden de plannen onderzocht op voorstellen die ‘de toets aan de minimumnormen van de rechtsstaat niet doorstaan.’ De commissie vond in zeven van de veertien onderzochte partijprogramma’s zulke juridische zeperds.

De programma’s werden gecheckt op drie criteria: houdt de overheid zich aan de regels, worden fundamentele rechten en vrijheden van burgers gerespecteerd en heeft de burger toegang tot de onafhankelijke rechter. Niet super-ingewikkeld. Maar toch moeilijker dan je zou denken, want steeds vaker gaan partijen de mist in. In 2012 gold dat voor twee partijen (PVV en SGP), in 2017 vijf, nu dus zeven (CDA, FvD, VVD, PVV, SP, JA21 en SGP). Bovendien kregen vier partijen (CU, PvdD, 50Plus en Denk) een gele kaart wegens plannen die een mogelijk risico voor de rechtsstaat betekenen. Wie die hoog heeft zitten moet D66, GL of PvdA stemmen – in hun programma’s werden geen ongrondwettelijke voorstellen aangetroffen.

De rechtsstaat moet de burger beschermen tegen machtsmisbruik van de overheid en sinds de toeslagenaffaire weten we dat dat belangrijk is, zo niet het belangrijkste fundament onder onze samenleving. Hoe kan het dan, dat de helft van de grootste partijen ermee omgaan alsof het de regels van de sjoelclub zijn? Omdat dat in hun kraam te pas komt.

De grootste rechtsstaatschender is, het zal niemand verbazen, Geert Wilders. Wilders heeft lak aan de Grondwet. Als die zijn plannen in de weg staat, dan moet de Grondwet maar worden aangepast. Met verbazing stelt de commissie vast dat hij op een en dezelfde pagina van zijn partijprogramma het grondwettelijk recht op bijzonder onderwijs steunt en tegelijkertijd een verbod op islamitisch onderwijs wil invoeren. Hij wil moskeeën verbieden, evenals de Koran. Wie een dubbele nationaliteit heeft mag niet meer stemmen en ook geen publieke functies meer uitoefenen. Hoofddoekjes worden als het aan hem ligt strafbaar. Wilders is voor een volledige asielstop en wil immigranten weren als ze uit een islamitisch land komen. Discriminatie en ongrondwettelijk, zeggen de juristen.

Wilders scharrelt inmiddels zo lang rond op het Binnenhof, dat er gewenning heeft plaatsgevonden. Hij speelt steeds vaker de redelijke politicus, maar hij blijft de extremist die in zijn drang Nederland islamvrij te maken bereid is ons waardevolste bezit, de rechtsstaat, in de fik te steken. Zelf ziet hij dat anders: in de Volkskrant verklaarde hij de PVV te zien als de ‘meest rechtsstatelijke partij’. De slager die zich veganist waant.

Het is schandelijk dat Wilders’ opvattingen niet veel harder worden bestreden. De leider van de tweede partij van Nederland vormt een gevaar voor de rechtsstaat, de muur tussen recht en onrecht die ons juist moet beschermen tegen de willekeur en grillen van types als Wilders. Die is fan van de Hongaarse premier Orbán, die met de Grondwet ook het liefst zijn reet afveegt.

Wellicht kan Mark Rutte het hem in een van de 1-op-1 debatten nog eens onder de neus wrijven, maar waarschijnlijk is dat niet; Rutte wordt naarmate een campagne vordert steevast ook minder rechtsstatelijk – juist om zich Wilders van het lijf te houden. Gelukkig vinden de meeste partijen de rechtsstaat nog wel belangrijk genoeg om samenwerking met Wilders uit te sluiten. Wilders vindt dit ‘ondemocratisch’, maar hij heeft elk recht de democratie de maat te nemen allang verspeeld.

Alles over de verkiezingen

Op 17 maart kiezen we een nieuwe Tweede Kamer. Op deze pagina leest u onze lijsttrekkersinterviews, vindt u onze analyses van de partijprogramma’s en kunt u onze stemwijzer doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden