OpinieOplossingen voor maatschappelijke problemen

Wil je zonder stress op tijd zijn, neem dan de trein

Grote maatschappelijke problemen, zoals de dichtslibbende wegen of de energietransitie, lossen we alleen op als we allemaal ons gedrag aanpassen, betoogt communicatie-expert Marc Oosterhout. In vier afleveringen voor de Volkskrant laat hij zien hoe je dit voor elkaar zou kunnen krijgen.

Beeld ANP

Verbaasde blikken alom als ik ergens op kantoor vertel dat ik met de trein reis. ‘Met de trein?’, wordt mij meelijwekkend gevraagd. Ik leg uit dat ik graag zonder stress op tijd wil zijn. De verbazing slaat dan zelfs om in ongeloof. ‘Met de trein op tijd komen, ja, ja’, zie ik ze denken. Dat ze zelf met stress reizen omdat ze elke dag achter aansluiten op de snelweg lijken ze te vergeten. Vreemd fenomeen. Maar juist hierin ligt de oorzaak van de dichtslibbende wegen.

In 2019 nam de filedruk in Nederland met 17 procent toe. En buiten de spitstijden zelfs met 40 procent. Hoewel er meer asfalt is bijgekomen, is de filedruk niet verminderd. En toch stappen we dag in, dag uit in onze auto. Dat is de kracht van onze routine. Of liever gezegd de zwakte van onze routine. Wij mensen zijn gewoontedieren. Hoe zorgen we ervoor dat mensen kritischer omgaan met hun eigen vervoer en vaker voor het openbaar vervoer kiezen?

In politieke discussies gaat het vaak over beleid en ideële vergezichten. Maar daarmee verander je gedrag niet: gedragsverandering begint bij de burger. Als je weet wat mensen beweegt, weet je ook hoe je hun gedrag kunt veranderen. Om scherper inzicht te krijgen hierin hanteer ik de methode van het conflict.

1 emotioneel, conflict

Neem bijvoorbeeld het succes van Nike. Hoe kan het dat zoveel mensen op de wereld op Nikes lopen? Ik ontdekte dat het bedrijf een emotioneel conflict oplost in het leven van veel mensen. We willen ons heel graag een (top)atleet voelen. We willen net zo goed kunnen voetballen als Frenkie de Jong, of tennissen zoals Serena Williams. Maar de meesten van ons missen het talent of de drive om die topatleet te zijn. Dit is de kern van het conflict: we willen wel een topatleet zijn, maar het lukt ons niet. En precies op het breukvlak tussen het verlangen van mensen en de harde werkelijkheid zegt Nike: If you have a body, you’re an athlete. Met andere woorden, jij kunt het ook. Just do it. Nike belooft ons dat iedereen een atleet kan zijn. En dat voelt goed.

2 het conflict van mobiliteit

Als je zoveel mensen op Nike kunt laten lopen, dan kun je ook meer mensen in het ov krijgen. Daarvoor moeten we het conflict van mobiliteit vinden. Als je met mensen praat over het openbaar vervoer als alternatief voor de auto, hoor je altijd dezelfde tegenargumenten: ze willen kunnen gaan en staan waar ze willen, maar hebben het gevoel dat het openbaar vervoer ze dwingt in een systeem dat hun vrijheid beperkt. De tram is nooit op tijd. De trein zit altijd vol. En hoe zit het met vervoer van huis naar het station, of van het station naar kantoor? Mensen hebben het gevoel overgeleverd te zijn aan de logistieke ellende van de vervoersbedrijven.

3 ontdek de vrijheid van het ov

Net als Nike zouden de openbaar vervoerbedrijven dit conflict moeten omzetten in een belofte en bewijzen dat de reiziger wel degelijk de regie heeft over zijn eigen reis. En dat het ov een enorme vrijheid geeft. Een mooi voorbeeld van deze aanpak is die van de Nederlandse Spoorwegen. Sinds een paar jaar laat de NS in zijn communicatie zien dat niet de NS, maar jij de regie hebt over je reis. En het werkt. Er gingen nog nooit zoveel mensen met de trein. De tevredenheid over NS ging met sprongen vooruit.

4 belofte maakt schuld

Een belofte moet je wel waarmaken. Als je belooft dat jij de reiziger helpt de reis naar hun hand te zetten, dan moet je dat ook doen. Zo biedt NS bijvoorbeeld een app waarmee je makkelijk je reis plant op basis van actuele reisinformatie. En ziet hoe je een ov-fiets reserveert voor het vervoer ter plaatse. Of hoe je toch een zitplaats hebt als de trein overvol is. Oftewel, de NS biedt ons allerlei mogelijkheden om de reis daadwerkelijk naar onze hand te zetten. Deze strategie zou perfect kunnen werken voor alle vervoersbedrijven. Het maakt reizen met trein, tram, bus of metro aantrekkelijker dan reizen met de auto – je hebt meer rust en minder stress. Waarom zou je nog in de auto gaan zitten?

Marc Oosterhout is communicatiedeskundige, medeoprichter van reclamebureau N=5, werkt(e) voor NS, ABN AMRO, KPN en PvdA. Hij schreef boeken over merken en politieke marketing. Deze artikelenreeks is een opmaat naar zijn nieuwe boek: Maatschappelijke problemen bestaan niet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden