ColumnElma Drayer

Wijzen naar structuren maakt van vrouwen de willoze slachtoffers die ze allang niet meer zijn

Het doet me deugd dat het thema weer even in de belangstelling staat. Ditmaal gaat de eer naar journaliste Liesbeth Staats, die voor KRO-NCRV een vierdelige reeks maakt onder de mooie titel Waarom werken vrouwen niet? Oftewel: waarom kan, alle emancipatoire inspanningen ten spijt, bijna de helft van de volwassen vrouwen in dit land nog steeds niet in het eigen onderhoud voorzien?

In de eerste aflevering zag je de vertrouwde prototypes langs­komen. Daar was weer de hoogopgeleide thuisblijfmoeder (‘Word ik nu geshamed omdat ik bij mijn eigen kinderen wil zijn?’). De gescheiden thuisblijfmoeder die de armoedeval wacht. De carrièrevrouw die met de ogen rolt over zusters die niets met hun dure opleiding doen. De politica die platitudes te berde brengt over vrouwen op topposities. En de jonge moeder die verbaasd ­reageert op de vraag of ze zich in haar eentje financieel zou redden (‘Dat is niet iets waar ik over na wil denken’).

Ik vond het een milde documentaire, maar het verbaasde me niet dat de reacties gemengd waren. Want wee je gebeente als je het waagt vraagtekens te plaatsen bij de minpuntjes van wat hier doorgaans ‘keuzevrijheid’ heet. Dan vliegt menigeen meteen in de hoogste boom.

Bijvoorbeeld bij Het Moederfront, digitaal platform voor de verongelijkte thuisblijfmoeder. In een blog deze week heette de titel van de serie ‘tenenkrommend’, de percentages die de maakster opsomde ‘clichés’. Haar ergste vergrijp: dat ze uitgaat van ‘het kapitalistische gedachtengoed, waarin betaalde arbeid, carrière maken en geld verdienen het grootste goed zijn’. Horen wat je wilt horen – het is een kunst op zichzelf.

Deftiger geformuleerd waren de bezwaren van de Rotterdamse bestuurssocioloog Mark van Ostaijen, zaterdag in het opiniekatern van deze krant. Hij noemde de vragen die de tv-serie stelde ‘modieus’, en alle verklaringen die herinneren aan de eigen verantwoordelijkheid van vrouwen ‘de simpelste reactie’.

Nu ontgaat mij eerlijk gezegd hoe je een kwestie die al minstens tien jaar af en aan speelt tot modieus kunt bestempelen, maar dat van die simpelste reactie snap ik wel. Van ­Ostaijen blijkt namelijk aanhanger van de opvatting dat je ter verklaring naar ‘structurele vormen van uitsluiting en discriminatie’ dient te wijzen. Ook vindt hij dat we ‘de masculiene norm’ ter discussie moeten stellen.

Zelf word ik altijd wat zenuwachtig van dat gewijs naar structuren. Want waar zitten die dan? Kennen wij wet- en regelgeving die vrouwen structureel uitsluit en discrimineert? Bij mijn weten zijn zulke wetten de afgelopen decennia afgeschaft of bijgesteld. Natuurlijk, het evenredig paradijs hebben we nog bij lange na niet bereikt. (Eeuwen achterstand hef je nu eenmaal niet met enkele pennestreken op.) Ook wat mij betreft zou het ouderschapsverlof langer mogen duren, eerlijk over beide partners verdeeld. En ook ik ben hartstochtelijk voorstander van de kinderopvang als nutsvoorziening – net zo gratis en vanzelfsprekend als het basisonderwijs. Maar verder?

Hoe je het wendt of keert, als vrouw kun je in dit land elke op­leiding volgen, alle beroepen staan voor je open, zwangerschap is geen reden meer voor ontslag. Het zijn verworvenheden waarvan onze (groot)moeders alleen maar konden dromen, waarvan de meeste vrouwen in dit universum nog stééds ­alleen maar kunnen dromen. Als je desondanks besluit die achteloos over de heg te gooien dan ligt dat toch echt aan jezelf. Het continu wijzen naar structuren mag reuze gewichtig klinken, het maakt van vrouwen de willoze slachtoffers die ze allang niet meer zijn.

Dan de masculiene norm. Die leidt, als ik het goed begrijp, tot mannen die geen uren kunnen of willen inleveren ‘op het moment dat er sprake is van een gerealiseerde kinderwens’. (In gewonemensentaal: als er een baby in de wieg ligt.) Zij zouden er thuis en op het werk bewust of onbewust ‘vrijwel niets’ aan doen om de arbeidsmarktpositie van vrouwen te verbeteren. Dus zouden we de ‘voltijdsnorm’ moeten ‘bevragen’.

Ga vooral je gang. Maar wat is er eigenlijk mis met de masculiene norm? Anders dan ook deze bestuurssocioloog ons wil wijsmaken is de zorg voor dat 1,57 kind en het huishouden echt geen taak meer die een fikse werkweek in de weg hoeft te staan. Het spitsuur gaat voorbij voor je het weet, wat rest is het beste van twee werelden. Kunnen we het daar eens over hebben?

Elma Drayer is neerlandicus en journalist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden