OPINIE

Wij millennials zijn allemaal een beetje Britney

null Beeld Eleanor Shakespeare
Beeld Eleanor Shakespeare

Net als veel vrouwen van haar generatie had Sarah Sluimer het leed van Britney Spears nooit herkend. Van de aannamen uit hun puberjaren hebben de wakkere millennials zich nog steeds niet helemaal bevrijd.

In de documentaire Framing Britney Spears van The New York Times gaat een beroemde vrouw ten onder door een leger van jagende paparazzi en een perverse interesse in haar jonge lichaam en seksleven die uitmondde in wereldwijde slutshaming. Britney Spears staat al twaalf jaar onder curatele van haar vader: elk recht op zelfbeschikking is haar ontnomen. Ik vond het, net als iedereen, allemaal nogal ontluisterend. Maar ik realiseerde me tegelijkertijd hoe eigenaardig dat is. Want weten we niet al veel langer hoe Spears vermorzeld is tussen de raderen van de witte, mannelijke popindustrie?

De ontluistering heeft misschien niet eens zoveel te maken met wat haar allemaal overkomen is, maar met het feit dat we daar nu pas in groten getale verontwaardigd over zijn.

Ik realiseerde me dat mijn beeld van Britney Spears, tot ik de documentaire zag, onveranderd was gebleven: gestold in 2001. Als 14-jarigen vonden we van Spears wat media ons vertelden. Medelijden hadden we niet. Als ze weer eens op grofkorrelige foto’s voorbijkwam, met grote, bange ogen en uitgegroeide extensions, huiverden we, als bij een ernstig auto-ongeluk. Toen ze eenmaal uit de blaadjes was verdwenen, werd ze een relict. We dachten niet meer echt aan haar.

Nu pas veranderen mijn puberaannamen over haar. Britney die haar paraplu kapotslaat op de auto van een paparazzo: geen teken van losgeslagen agressie, maar terechte woede. Het gehengel door journalisten naar het mogelijke verlies van haar maagdelijkheid: niet spannend, maar weerzinwekkend. De wraakclip bij het nummer Cry Me a River van haar ex Justin Timberlake, met de vreemdgaande Britney-lookalike: geen smeekbede van een verlaten romanticus, maar een schandpaal.

Terug in de tijd

Tegelijkertijd hadden de archiefbeelden in Framing Britney Spears, die ik al jaren niet had gezien, Prousts madeleine-effect op me. Flash. Ik ben 14. Ik draag een lage spijkerbroek, waar ik steeds ongemakkelijk aan sjor, en word op een schoolfeest door een jongen tegen de kapstok vol muffe jassen aangedrukt. ‘You don’t have to say, what you did I already know, I found out from him’, over de speakers. Wat ruw veegt hij de plakkerige lipgloss van mijn mond. We tongen, niet omdat ik dat nou zo graag wil, maar omdat ik van plan ben geen bleue maagd meer te zijn in de ogen van de anderen. Tussen mijn wimpers door gluur ik naar mijn klasgenoten. Even ben ik heel tevreden, omdat ze inderdaad naar me kijken en wijzen. Maar na een paar seconden overvalt de angst me dat ik de verkeerde beslissing heb genomen, dat ik het door die zoen juist voor mezelf verpest.

Flash naar een filmavondje met vriendinnen waar we 13 Going on 30 kijken, waarin een meisje van 13 op magische wijze in een knappe vrouw van 30 verandert, die met haar ongecompliceerde vrolijkheid de wereld om haar vinger windt. En tussendoor seks heeft met volwassen mannen. Of Mean Girls, waar de leider van de populaire kliek al in de eerste scènes een ‘back-stabbing slut faced hoe bag’ wordt genoemd. Verdiend, zo vertelt de film ons. Net zoals het hoofdpersonage van 13 Going on 30 ons leert dat het belangrijk is om benaderbaar en meisjesachtig sexy te blijven als je iets wilt bereiken in het leven.

Weer een flash. Een landerige middag op bed, bladerend in Break Out! Foto’s van het kruis van jonge sterren die uit een auto stappen. Ik druk mijn neus tegen het papier om goed te kunnen zien of die string opzijgeschoven is. Geen medelijden, want dan moeten ze maar beter nadenken over wat ze aandoen. Mijn vriendinnen en ik dragen toch ook wielrenbroekjes onder onze rokjes op de fiets? Een pagina verder: overbelichte shots van een dronken Amy Winehouse en Lindsay Lohan met uitgelopen make-up en afhangende bh-bandjes. ‘Verlopen katten’, zo luidt het bijschrift.

Wij, de meisjes, dachten dat we vrij waren. We hadden nergens last van. We zagen de grenzen van onze bewegingsruimte niet. We gingen niet alleen mee in het giftige systeem dat onze (pop)cultuur domineerde, het vormde ons in onze bepalende jaren. Een tiener die las over het – toen al bekende – huwelijk van de 27-jarige R. Kelly met de 15-jarige Aaliyah, ervoer geen inwendig protest, maar was slechts mild geïnteresseerd in zo’n feitje vanwege de betrekkelijke obscuriteit.

Later, toen we in de 20 waren, veranderde er niet eens zoveel. Amy Winehouse ging dood in 2011, iets wat we ‘tragisch maar onvermijdelijk’ vonden. Met mijn studievriendinnen ging ik datzelfde jaar naar de filmhit Bridesmaids, toen een vooruitstrevende comedy, omdat voor het eerst – wonderbaarlijk – vrouwen grappig bleken te kunnen zijn. In de bioscoop lachten we tot onze kaken pijn deden om die vrouwen die op straat poepten en dronken een vlucht ontregelden. We waren blind voor wat de film ons werkelijk vertelde: een bruiloft is essentieel in een vrouwenleven, valse competitie tussen vrouwen is onvermijdelijk en een vrouw zonder geliefde zielig.

Het bleef niet bij onze popcultuur. Onlangs besprak ik met mannelijke vrienden hoe zij (met ons als lachende meeknikkers) in die tijd nog over ex-liefjes en andere vrouwen in hun periferie konden praten. ‘Gestoord’ of ‘gek’ was niet alleen voor beroemdheden een veelvoorkomende kwalificatie. Ook voor gewone vrouwen werd ‘gestoord’ gebruikt als synoniem voor ‘onaangepast’, ‘seksueel zeer actief’ of zelfs ‘luidruchtig’. Een dodelijk oordeel, dat woord, waarmee vrouwen definitief werden verbannen naar de lijst met minderwaardige wezens. Je kon wel met ze naar bed, maar daarna hoefde je niet te doen alsof ze nog bestonden.

Verandering

Zo rommelden we door met opgeruimd gemoed, onze neus ophalend voor het woord feminisme alleen al, tot we een paar jaar daarna plotseling tot stilstand kwamen. Inmiddels is het 2021 en is een deel van de pubers van toen uitgegroeid tot actief lid van de intersectionele feministische beweging. We zijn – met resultaat – in het geweer gekomen tegen zaken die in onze tienerjaren doodnormaal waren. Door #MeToo hebben zowel wij als de sterren onze schadelijke seksuele ervaringen gedeeld. Stereotypen in films en televisieseries worden flink aangekaart. Een film als Bridesmaids is (behalve voor sommige Nederlandse makers) tegenwoordig ondenkbaar. Schoonheidsidealen zijn op de schop gegaan: het is niet alleen maar slank, wit en blotig wat de klok slaat.

De hoogtijdagen van de paparazzi zijn voorbij. Sterren regisseren hun imago nu via hun eigen kanalen. We bevinden ons in een ware mediarevolutie: de progressieve strijd vindt grotendeels online plaats, de aanjagers bepalen steeds meer wat we in dit tijdsgewricht te zien krijgen.

Maar Britney, het schoolvoorbeeld van een slachtoffer van seksisme, moest 22 jaar wachten voordat ze als zodanig werd erkend. Toch wat laat voor een generatie die zo ontzettend wakker is.

We realiseren ons kennelijk nog niet voldoende dat het virulente seksisme uit onze jeugd het ons moeilijk maakt om echt vrij te zijn van onderdrukkende mechanismen in ons denken. Voor wie volwassen werd in de eerste vijftien jaar van het nieuwe millennium, bestaat nogal eens een verschil tussen denken en voelen. We wéten inmiddels wat we niet langer moeten accepteren als het gaat om onderdrukking en discriminatie, maar we voelen soms niet intuïtief aan wanneer we aan de bel moeten trekken. Wat we wél zonder moeite voelen, zijn echo’s van wat we in onze puberjaren dachten. Wat ons in die tijd impliciet en expliciet is verteld over mannen en vrouwen, zogen we op als sponzen en verbonden we direct met onze gevoelens daarover.

Seksisme herkennen en er iets aan doen is lastig voor ons, omdat we ons het idee van gelijkwaardigheid nog niet echt eigen hebben gemaakt. Onze bewustwording verloopt met schokken. ‘Is dit seksisme?’, vragen we ons steeds weer af. Dat wil niet zeggen dat het feminisme van millennials rationeel en kunstmatig is, maar de boosheid die vrouwen sinds een paar jaar presenteren als de motor van hun strijd, is niet het hele verhaal.

Ik zie mezelf weer tegen die kapstok staan, ik voel mijn berekening en mijn angst en vooral: mijn totale gebrek aan plezier. Maar ik vind het in retrospectief nog steeds allemaal niet zo erg voor mezelf. Zo gingen die dingen nu eenmaal. Toen had ik er toch ook geen last van? Ik vond het hooguit vermoeiend, die beperkte verdeling in ‘hoer’ en ‘maagd’ waarmee we ons als onervaren meisjes continu moesten bezighouden. Pas als ik me voorstel dat mijn dochter over veertien jaar in dezelfde situatie terecht zou komen, krimpt mijn hart ineen.

Noeste morele arbeid

Als het aankomt op de nieuwe mores, zijn millennials trouwe soldaten, maar ze hebben het niet makkelijk; wikkend en wegend stellen ze steeds weer hun oordeel bij. Als kompasjes met een kleine afwijking zwaaien ze ijverig met hun pijltje, op zoek naar het noorden.

Tijdens deze noeste morele arbeid hebben we Britney en consorten lange tijd over het hoofd gezien. Of nog erger: we hebben haar pijn niet meteen herkend. De komende tijd moeten we dat dus allemaal gaan inhalen, met opgeduikelde filmpjes waaruit blijkt hoe afschuwelijk het begin van ons millennium voor vrouwelijke sterren was. En als we daarmee klaar mee zijn, staat de volgende ontluistering klaar. De misogyne inborst van iemand die we aanvankelijk heel tof vonden. De discriminerende bedrijfscultuur bij een hip magazine. Een eindeloze reeks verbijsterende momenten, en steeds weer zullen we overvallen worden.

‘Daar ook al?’ Ja, daar ook al.

Toch laten millennials in hun morele oordeel ogenschijnlijk geen twijfel toe. Dat is ook wat andere generaties hun verwijten: met aan religie grenzende toewijding wijden millennials zich aan de goede zaak en wassen ze de minder verlichten de oren. En zijn het van origine niet juist de weifelaars die zichzelf overschreeuwen? De schijnbare zekerheid waarmee millennials oordelen over wat goed en fout is, maakt anderen wantrouwend en dat is niet altijd onterecht. Zelfs de millennials kijken met jaloezie naar de jongere, ontwapenende generatie Z, die met zoveel flair en ontspanning moderne verworvenheden in de praktijk brengt.

Toch kan ons geploeter ook ontroerend zijn. Aan het einde van Framing Britney Spears is te zien hoe een groep demonstranten, overwegend millennials, gewapend met leuzen en tranen, zich heeft opgesteld voor het gerechtsgebouw waar de zaak rond Britney’s curatele voorkomt. ‘Free Britney’, hebben ze op hun borden geschreven. Ze staan in vurig staccato de pers te woord. De drammerige actievoerders zijn aanvankelijk best ergerlijk.

Maar dan zie je het. ‘Free Britney’ is een aflaat, een schuldbekentenis. De verantwoordelijkheid voor haar levensgeluk is het middel waarmee de demonstranten hun vroegere zelf, de minachtende en meegenietende pubers, kunnen begraven. Haar bevrijding is ook een beetje die van hen.

Heb dus een beetje medelijden met ons. En met Britney, als je toch bezig bent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden