Column Jasper van Kuijk

Wij gaan jullie bijbrengen waarom kunst en cultuur belangrijk zijn, en daar moeten jullie dankbaar voor zijn

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: cultuureducatie.

Laten we stoppen met cultuureducatie.

Dat dacht ik toen ik in Vrij Nederland een stuk las met als titel: ‘Cultuureducatie moet! Toch?’ Het leek me nogal dubbelop qua moeten. Voor veel leerlingen is cultuureducatie al een moetje, en nu moet dat moeten ook nog eens.

Uit het woord cultuureducatie spreekt ongeveer dit: ‘We gaan jullie eens bijbrengen hoe belangrijk kunst en cultuur is. Dat weten jullie nog niet en jullie hebben er waarschijnlijk geen zin in, maar later zullen jullie ons dankbaar zijn. En wij als culturele sector willen jullie graag ‘opleiden’ omdat we bang zijn dat jullie anders nooit meer bij ons terugkomen.’

Beeld de Volkskrant

Het is één groot denken vanuit de aanbieder in plaats van vanuit de doelgroep. Dat zie je wel vaker, bijvoorbeeld bij de ov-chipkaart. Hoeveel reizigers zou het interesseren dat er een chip in die kaart zit? Maar de vervoerders waren kennelijk zo trots dat men nu kon reizen met een smartcard, dat ze die hele kaart naar de gebruikte technologie hebben vernoemd. 

Volgens die logica had de auto ‘verbrandingsmotorwagen’ geheten, want eerst werd de wagen aangedreven door een paard en toen door een verbrandingsmotor. Maar in plaats daarvan dacht men: ‘Hé, wat kán die nieuwe wagen eigenlijk? O, zichzelf voortbewegen.’ Dus: automobiel. De ov-chipkaart had gewoon ov-betaalkaart moeten heten. Want dát kun je ermee: betalen in het openbaar vervoer.

Als je wilt dat een tiener zuchtend tegen een muur zakt met wegdraaiende ogen: noem het ‘educatie’. Wéér iets wat ze moeten leren. Terwijl, we hebben het hier niet over boekhouden, maar over dingen waarvan het idee is dat je het later voor je plezier doet of bezoekt. Dus als het ergens mogelijk is om kinderen dingen te laten doen die waanzinnig leuk zijn én waar ze wat van opsteken, dan is het wel in de kunst en cultuur. 

En er gebeuren ook al mooie dingen. Makersworkshops over dj’en, spoken word en abstracte schilderkunst. En daarna in gesprek over de geschiedenis van zo’n kunstvorm, over wat je voelt als je dingen zelf maakt, over intentie en uitvoering, over inspiratie en bezieling. Zoals in de prachtige les over kunst die Matthijs van Nieuwkerk gaf in het tv-programma De klas.

Kunsteducatie moet niet gaan over educatie, maar over inspiratie, verkennen, geraakt worden, ontdekken, creatief zijn en dingen maken. Dat allemaal cultuureducatie noemen is even inspiratieloos als seks voortplanting noemen.

Cultuureducatie is dood, leve de cultuurinspiratie.

En nee, zo gaan we het niet noemen, want ik krijg al jeuk terwijl ik het woord zelf intik. Maar laten we wel zoeken naar een term waarmee je kinderen niet wegjaagt en die aanbieders eraan herinnert dat het, zoals hoogleraar industrieel ontwerpen Gérard van Eyk ooit zei, niet gaat om het vullen van een leeg vat, maar om het aanwakkeren van een pril vlammetje.

Idee voor een beter woord voor ‘cultuureducatie’? Mail het naar Jasper op hmkhz@volkskrant.nl of twitter @jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden