Opinie Onderwijs

Wij doen wat Ton van Haperen wil

Ton van Haperen stelt dat het onderwijs een revolutie nodig heeft. Voeg daad bij woord, zegt wiskundedocent Annelien Jonkman. Zij startte een onderwijssysteem waarin 3 vakdocenten 55 leerlingen enthousiasmeren om op een zo hoog mogelijk niveau te presteren.

Het wiskundeschrift van een middelbare schoolleerling. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In een interview in de Volkskrant van afgelopen zaterdag zegt collega Ton van Haperen dat wij ons onderwijs alleen kunnen redden door het tot de grond toe af te breken. Hij heeft daarover een boek geschreven.

Schoolbesturen slokken het geld op en zouden niet naar leraren luisteren, academisch geschoolde docenten lopen weg, waardoor je ‘alleen leraren overhoudt die geleerd hebben hoe je met kinderen moet omgaan’ of docenten die ‘paragraaf na paragraaf oplepelen, niet kunnen improviseren en de essentie niet snappen’. Alles ontbinden, iedereen ontslaan en opnieuw beginnen is zijn advies.

Ik ben een fan van de manier waarop Ton als columnist van het Onderwijsblad de boel regelmatig opschudt. In een omgeving waarin mensen nauwelijks ontslagen kunnen worden, worden te veel praktijken die niet deugen met de mantel der liefde bedekt. Met zijn conclusie dat ‘wij het stelsel moeten bombarderen en alles van onderaf weer moeten opbouwen’ ben ik het dan ook eens. Hij had er alleen geen boek over moeten schrijven, hij had dat moeten regelen.

Alternatief voor onbetaalbaar onderwijs

Ik hoorde een collega wiskundedocent ooit eens zeggen dat hij voor de klas de hele dag een product moet verkopen dat niemand wil hebben. Er zijn weinig mensen die dat überhaupt kunnen, laat staan goed. Het systeem deugt inderdaad niet, maar met het pleiten voor louter academici voor de klas verbeter je daar niks aan. Bovendien is het gemiddelde salaris van bijvoorbeeld een kantonrechter 6 duizend euro bruto per maand, dat van een docent gemiddeld 4 duizend. Onderwijs zou onbetaalbaar worden.

Dus heb ik bij ons op school – samen met drie collega’s die goed met kinderen kunnen omgaan – in onze vrije tijd een systeem ontwikkeld waarbij alle uren voor teamvergaderingen, teamleiders, ouderavonden, rapportvergaderingen, leerlingbesprekingen, lesvoorbereiding, nakijkwerk, sectievergaderingen, organisatie van excursies, talentklassen en ga zo maar door op één hoop zijn gegooid en teruggegeven aan onderwijs voor leerlingen.

Wij hebben dat systeem aan de schoolleiding gepresenteerd, het stap voor stap door het medezeggenschapstraject geloodst en onder enthousiaste aanmoediging van de rector en ons schoolbestuur uitgewerkt. Uit het budget voor onderhoud van het gebouw is een aantal lokalen aangepast aan de nieuwe werkwijze.

Vakoverstijgende projecten

Twee weken geleden zijn wij begonnen. Er staan bij ons de hele dag drie vakdocenten op een groep van 55 leerlingen, om hen te enthousiasmeren op een zo hoog mogelijk niveau te presteren en te begeleiden naar een diploma. Niemand staat meer in zijn eentje te ploeteren en wij werken zo nauw samen, dat vergaderen nauwelijks nodig is. Verantwoording gaan wij drie keer per jaar afleggen aan een Raad die bestaat uit ouders, leerlingen, collega-docenten uit het reguliere systeem en de rector.

De kinderen komen elke dag van 9.00 tot 15.30 uur naar school, er is geen lesuitval, er gaat geen tijd verloren aan het opstarten van lessen en het lopen van lokaal naar lokaal. Wij leren kinderen stap voor stap om zichzelf te organiseren, te motiveren, door te zetten, samen te werken, zichzelf te redden en zorg te hebben voor hun omgeving.

De leertijd is flexibel, dus leerlingen kunnen als zij willen meer tijd besteden aan vakken waar zij moeite mee hebben en minder aan stof die hen makkelijk af gaat. Ongeveer de helft van de kerndoelen is ondergebracht in vakoverstijgende projecten, met inhoud die voor leerlingen relevant is.

Samenwerking leerling en docent

Wij hoeven geen product te verkopen dat niemand wil hebben. Wij verliezen geen energie aan zaken waar wij het nut niet van inzien, maar genieten van de vindingrijkheid van kinderen, geven enthousiast uitleg en instructie en wij houden elkaar scherp. Ons onderwijs bestaat uit een synergetische samenwerking tussen leerling en docent.

Eerlijk is eerlijk, of het echt werkt weten wij pas over vier tot zes jaar. Maar ik heb na twee weken functioneren in dit systeem al een jongetje dat volgens zijn basisschooldocent ‘blij mocht zijn dat hij de eerste acht jaar zonder strafblad was doorgekomen’ de leiding zien nemen bij het organiseren van de eerste opdrachten en verlegen kinderen zien aanmoedigen om met hem mee te doen. Omdat wij tijd hebben om hem te leren kennen en een organisatiestructuur hebben gecreëerd waarin hij zich voor een groot deel autonoom kan bewegen.

Opnieuw beginnen is ontzettend moeilijk, maar het kan wel. Ook met de mensen die nu al in het onderwijs werken.

Annelien Jonkman is wiskundedocent op het Herbert Vissers College.

Er is een revolutie nodig in het onderwijs, stelt leraar en columnist Ton van Haperen. Die komt neer op: weg met alles wat er nu is. En begin helemaal opnieuw.

Onderwijs verbeter je niet met afbraak en staatstoezicht, maar met eigenheid en de kwaliteiten van leraren en leidinggevenden, bepleit rector Johan Veenstra.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.